آخرین خبرها از قطعی اینترنت بین الملل ایران و اینترنت کی وصل می شود؟ / شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ پاسخ قاطع نماینده مجلس به مطالبه ۶۴ روزه مردم
در شصت و چهارمین روز خاموشی دیجیتال، در حالی که نماینده مجلس اعلام کرده «اینترنت بین الملل فعلا وصل نخواهد شد»، کاربران ایرانی برای دسترسی به یک خط اینترنت عادی حاضرند نیم میلیون تومان بدهند!
خاموشی دیجیتال که تمامی ندارد
امروز شنبه ۱۲ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵، شصت و چهارمین روزی است که اینترنت بین الملل ایران در وضعیت قطعی گسترده به سر میبرد؛ وضعیتی که به باور بسیاری از کارشناسان، یک «خاموشی دیجیتال» تمام عیار نامیده میشود و حالا از سوی یکی از نمایندگان مجلس با قاطعیت تمام اعلام شده: «فعلا قرار نیست اینترنت باز شود.»
اما در سایه این خاموشی، داستانهای عجیبی در جریان است؛ از تشکیل بازار سیاه فروش اینترنت با قیمتهای نجومی تا اعتراف صریح کاربران که «نیم میلیون تومان برای ده دقیقه وایفای میدهیم.» در این گزارش جامع، در کنار مرور آخرین اخبار قطعی اینترنت بین الملل ایران، پاسخ این سوال حیاتی را که «اینترنت کی وصل می شود؟» از زبان مقامات بلندپایه جویا شدهایم و تمام زوایای پنهان این بحران را بررسی میکنیم.
آخرین وضعیت اینترنت بین الملل در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵
طبق آخرین دادههای سامانه رصد اینترنت نتبلاکس، هماکنون اینترنت بین الملل در ایران به کمتر از ۲ درصد سطح معمول خود رسیده است. این رقم به معنی آن است که از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ که اولین نشانههای اختلال ظاهر شد، تا امروز، بیش از ۱۴۸۸ ساعت گذشته و تقریبا هیچ گشایش قابل توجهی در وضعیت دسترسی به شبکه جهانی حاصل نشده است.
دادههای فنی همچنین نشان میدهد که سطح اتصال (Connectivity) در این مدت به رقم ناچیز یک تا دو درصد سقوط کرده و اینترنت بین المللی ایران عملاً فلج شده است.
اما نکته تلخ اینجاست که در این میان، یک بازار غیررسمی پررونق شکل گرفته است. کاربران ایرانی برای دسترسی به اینترنت بین الملل، حاضرند دهها برابر نرخ عادی هزینه کنند. در گزارشهای میدانی آمده است: «اکنون شصت و چهارمین روز خاموشی اینترنت در ایران است اما بویی از وصل شدن به مشام نمیرسد و کاربران نیم میلیون بده برای ده دقیقه وایفای میدهند.»
«اینترنت فعلا وصل نخواهد شد!»؛ پاسخ قاطع امیرحسین ثابتی در ۱۲ اردیبهشت
شاید قاطعترین اظهارنظر درباره زمان وصل شدن اینترنت ایران امروز از سوی امیرحسین ثابتی، نماینده تهران در مجلس صورت گرفت. او در گفتوگویی صریح و بدون حاشیه اعلام کرد:
«اینترنت بین الملل با دستور شورای عالی امنیت ملی به دلیل شرایط جنگی قطع شده است و همچنان شرایط جنگی وجود دارد و فعلا وصل نخواهد شد.»
ثابتی در بخش دیگری از اظهارات خود تاکید کرد که تصمیم برای قطع و وصل اینترنت در بالاترین سطح امنیتی کشور و بر اساس مصوبات شورای عالی امنیت ملی گرفته میشود و مجلس نقشی در زمانبندی بازگشایی ندارد. او همچنین گفت: «فعلا قرار نیست اینترنت باز شود.»
این اظهارات در شرایطی منتشر میشود که میلیونها کسبوکار آنلاین و شهروند عادی روزانه دهها میلیارد تومان خسارت میبینند.
مهاجرانی: «اینترنت جهانی مطالبه درست مردم است ولی…»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز امروز در جمع خبرنگاران، ابعاد تازهای از این بحران را روشن کرد. او ضمن تاکید بر اینکه دولت «اینترنت جهانی را مطالبه درست مردم میداند»، گفت:
«چون در شرایط جنگی هستیم، زمان وصل شدن اینترنت بین المللی به تصمیم نهادهای مختلف بستگی دارد.»
مهاجرانی تصریح کرد که خدمات اینترنت داخلی از روز نخست جنگ برقرار بوده است، اما اینترنت جهانی موضوعی است که باید «نهادهای متولی» نسبت به آن اعلام نظر کنند.
سخنگوی دولت همچنین در پاسخ به سوالی درباره گرانیهای اخیر گفت: «مردم حق دارند و این موضوع درستی است.» او تاکید کرد که دولت برای کنترل شرایط، جلسات ستاد تنظیم بازار را تشکیل داده است.
آمارهای نگرانکننده؛ ۶۴ روز قطعی و ۱۴۸۸ ساعت خاموشی
نگاهی به آمارها ابعاد واقعی این بحران را بهتر نشان میدهد:
-
۶۴ روز از آغاز قطعی کامل اینترنت بین الملل میگذرد.
-
بیش از ۱۴۸۸ ساعت از خاموشی دیجیتال در ایران سپری شده است.
-
سطح اتصال به کمتر از ۲ درصد سقوط کرده است.
-
تنها ۲ درصد ترافیک معمول اینترنت بین الملل برقرار است.
نتبلاکس، سامانه بینالمللی پایش اینترنت، در جدیدترین گزارش خود با انتشار یک نمودار تاریک اعلام کرد: «پس از ۱۴۱۶ ساعت همچنان ارتباط ایران با جهان خارج تقریبا بهطور کامل قطع است.»
به عبارت دیگر، ایرانیان در بیش از یکچهارم سال ۱۴۰۵، عملاً از شبکه جهانی اینترنت جدا بودهاند.
بازار سیاه «اینترنت پرو» و فروش وایفای با نیم میلیون تومان!
یکی از جنجالیترین ابعاد قطعی اینترنت بین الملل، شکلگیری یک بازار سیاه گسترده برای فروش اینترنت است. در حالی که کاربران عادی عملاً به اینترنت جهانی دسترسی ندارند، برخی افراد و گروهها با استفاده از بستر «اینترنت پرو» یا خطوط اختصاصی، وایفای سهمیهای را با قیمتهای گزاف به فروش میرسانند.
بر اساس گزارشهای میدانی، قیمت فروش ده دقیقه وایفای به نیم میلیون تومان رسیده است. یعنی کاربران برای انجام یک کار ساده آنلاین که در شرایط عادی چند دقیقه بیشتر زمان نمیبرد و هزینه ناچیزی دارد، مجبورند مبالغ نجومی پرداخت کنند.
یکی از کاربران شبکههای اجتماعی در این باره نوشته است: «به جایی رسیدهایم که نیم میلیون بدیم برای ده دقیقه وایفای، بعد هم هیچ تضمینی نباشه که اینترنت قطع نشه. این دیگه چه وضعیته؟»
اعتراضات گسترده در شبکههای اجتماعی
عدم دسترسی به اینترنت بین الملل، کاربران ایرانی را بار دیگر به خیابانهای مجازی کشانده است. هشتگهایی نظیر «اینترنت_آزاد»، «وصل_شوید» و «بازگشت_اینترنت» در شبکههای اجتماعی نظیر توییتر و تلگرام روندی صعودی داشته است.###
یکی از کاربران در توییتر نوشت: «روز شصت و چهارم. انگار داریم به یک زندگی جدید عادت میکنیم. زندگی بدون اینترنت بینالملل؛ بدون اخبار، بدون آموزش، بدون ارتباط با جهان. تا کی؟»###
دیگری با کنایه نوشت: «خدا را شکر که اقتصاد کشورمان آنقدر قوی است که قطع شدن اینترنت بینالملل اثری روی آن ندارد. میگویند نرخ تورم یک رقمی شده است!»###
حکمی: «روزانه پیگیر بازگشایی اینترنت هستیم»
در سوی دیگر ماجرا، محمد حافظ حکمی، مشاور وزیر ارتباطات میگوید که روزانه پیگیر بازگشایی اینترنت هستند.
او در گفتوگوی تلویزیونی با تاکید بر اینکه «قطع اینترنت خواست هیچکس در کشور نبوده؛ شرایط ایجاب کرده است» ، گفت: «روزانه پیگیر بازگشایی اینترنت هستیم و تحلیل خودمان را از مخاطرات سایبری و میزان کنترل آنها به نهادهای ذیصلاح ارائه میکنیم.»
حکمی در ادامه با اشاره به وضعیت فعلی افزود: «امیدواریم با اشرافی که نهادهای امنیتی بر شرایط میدان دارند، یا به صورت دفعی یا مرحله به مرحله اینترنت بازگردد.» او همچنین تاکید کرد: «اینترنت حتما حتما به حالت عادی برمیگردد، خیال مردم راحت باشد.»
با این حال، او در پاسخ به سوالی درباره طرح اینترنت پرو تاکید کرد که این طرح اصلا توسط وزارت ارتباطات ارائه نشده و این وزارتخانه هیچگونه مجوزی برای اجرای آن صادر نکرده است. حکمی در عین حال اعتراف کرد که در اجرای این طرح «حتما کجسلیقگی و تخلف اتفاق افتاده» و قوه قضائیه پیگیر این موضوع است.
«اینترنت پرو»؛ راهکار اضطراری یا تبعیض دیجیتال؟
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات چند هفته اخیر، طرح موسوم به «اینترنت پرو» است. طرحی که به برخی گروههای خاص اجازه میدهد با پرداخت هزینه، به اینترنت بین الملل دسترسی داشته باشند.
معاون وزیر ارتباطات در این باره توضیح داده است: «اینترنت پرو یک راهکار اضطراری برای حفظ حداقل کارکرد اقتصاد دیجیتال در شرایط بحران است و چارچوب آن نیز خارج از وزارتخانه و در سطح تصمیمگیریهای امنیتی کشور تعیین میشود.»
اما رسانهها و کارشناسان به شدت به این طرح انتقاد دارند. جلال رشیدیکوچی، نماینده پیشین مجلس در این باره گفت: «من به شدت مخالف این موضوع هستم. این طرح هیچ آوردهای ندارد، حتی از نظر اقتصادی هم هیچ آورده خاصی نمیتواند داشته باشد.» او تاکید کرد: «اینترنت با پول در اختیار مردم قرار دادن، یعنی تبعیض دیجیتال.»
از سوی دیگر، سیفالله نیکنامی، رئیس انجمن هوشمندسازی نیز این اقدام را «مصداق بارز تبعیض» دانست و اعتراض کرد: «اینکه یک گروه خاص دسترسی داشته باشند و دیگران نه، قابل پذیرش نیست. اگر قرار است محدودیتی باشد، باید برای همه باشد.»
خسارت روزانه ۵ هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال
شاید نگرانکنندهترین جنبه قطعی اینترنت بین الملل، آسیبهای جبرانناپذیر اقتصادی آن باشد.
جهانگیر آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال دادههای سازمان نصر تهران، در تازهترین اظهارات خود اعلام کرده است که برآوردها نشان میدهد روزانه بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به بخش اقتصاد دیجیتال وارد میشود.
با ۶۴ روز قطعی اینترنت، مجموع خسارت وارده به اقتصاد دیجیتال ایران به چیزی بین ۱۹۲ تا ۳۲۰ همت (هزار میلیارد تومان) میرسد. رقمی که حتی برای یک اقتصاد بزرگ هم سنگین و نگرانکننده است.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری وزارت ارتباطات در این باره توضیح داده است: «قطع اینترنت به معنای جدا شدن از شبکهای است که منطق عملکرد، امنیت و پایداری بسیاری از کسبوکارها بر پایه آن شکل گرفته است؛ وضعیتی که میتواند به فروپاشی تدریجی یا حتی ناگهانی عملکرد سیستمهای اقتصادی و دیجیتال منجر شود.»
چیتساز همچنین به وابستگی عمیق کسبوکارها به زیرساختهای ابری جهانی مانند AWS، Google Cloud و Azure اشاره کرد و گفت: «در غیاب اینترنت، این زیرساختها عملاً از دسترس خارج میشوند و امکان مدیریت، بازیابی یا مقیاسپذیری آنها از بین میرود.»
فقط ۲ درصد از ترافیک معمول؛ کسبوکارهای آنلاین در آستانه سقوط
نکته مهم دیگر، کاهش چشمگیر ترافیک اینترنت بین الملل ایران است. دادههای نتبلاکس نشان میدهد که سطح اتصال به اینترنت بین الملل در ایران همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد و تنها ۲ درصد از ترافیک معمولِ اتصال به شبکه جهانی برقرار است.
این یعنی کسبوکارهای حوزه فناوری اطلاعات، استارتآپها، شرکتهای مبتنی بر تجارت الکترونیک و تولیدکنندگان محتوا، عملاً قادر به ادامه فعالیت عادی خود نیستند.
برخی گزارشها حاکی است که فروشگاههای آنلاین و پلتفرمهای تجارت الکترونیک، کاهش فروش تا ۵۰ درصد را تجربه کردهاند. رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی نیز به کاهش شدید سرمایهگذاری در این حوزه اشاره کرده و هشدار داده است که ادامه این روند، به «مرگ تدریجی اقتصاد دیجیتال ایران» منجر خواهد شد.
پس کی وصل می شود؟ پیشبینیهای خوشبینانه تا بدبینانه
این سوالی است که میلیونها ایرانی هر روز میپرسند: «اینترنت بین الملل کی وصل می شود؟»
پیشبینی بدبینانه: با توجه به اظهارات صریح امیرحسین ثابتی مبنی بر اینکه «فعلا قرار نیست اینترنت باز شود» و تاکید بر ادامه شرایط جنگی، نمیتوان انتظار داشت این قطعی در کوتاه مدت پایان یابد. شورای عالی امنیت ملی تنها مرجعی است که میتواند حکم بازگشایی اینترنت را صادر کند و این نهاد هنوز هیچ نشانهای از تغییر رویکرد نشان نداده است.
پیشبینی میانه: مشاور وزیر ارتباطات اعلام کرده که امیدوار است به صورت «دفعی یا مرحله به مرحله» اینترنت بازگردد. اگر این اتفاق بیفتد، احتمالا طی چند هفته تا دو ماه آینده شاهد گشایشهای تدریجی خواهیم بود، اما نه اتصال کامل و پایدار.
پیشبینی خوشبینانه: برخی کارشناسان مانند رئیس انجمن هوشمندسازی معتقدند با توجه به تغییرات جزئی در شرایط منطقهای، احتمالاً ظرف ۱۰ روز آینده شاهد اتفاقات مثبتتر و گشایشهای نسبی در وضعیت شبکه باشیم.
با این حال، این پیشبینیها بیش از آنکه برآمده از دادههای قطعی باشند، بر اساس تحلیل روندهای سیاسی و امنیتی منطقه شکل گرفتهاند. واقعیت تلخ این است که هیچ تاریخ قطعی برای بازگشت اینترنت بین الملل ایران وجود ندارد.
جمعبندی؛ از ناامیدی رسمی تا بازار سیاه میلیونی
قطع اینترنت بین الملل ایران که اکنون وارد سومین ماه و دهمین هفته خود شده، زندگی میلیونها شهروند را در ابعاد مختلف تحت تاثیر قرار داده است.
در یک سو، سیاستمداران رسمی کشور نظیر ثابتی و مهاجرانی تاکید میکنند که «شرایط جنگی» دلیل این قطعی است و فعلا نباید منتظر بازگشایی باشیم.
در سوی دیگر، وزارت ارتباطات تلاش میکند با راهکارهای موقت و اضطراری مانند «اینترنت پرو» تا حدودی نیاز کسبوکارها را پاسخ دهد، اما این طرح خود به دلیل شکلگیری بازار سیاه و فروش اینترنت با قیمتهای نجومی، به بحرانی دیگر تبدیل شده است.
و در میانه همه اینها، شهروند عادی ایرانی با واقعیتی تلخ روبهروست: برای ده دقیقه اتصال به اینترنت، نیم میلیون تومان هزینه کن، وگرنه از جهان بیرون بمان.
سوالی که همچنان بیپاسخ مانده، این است: آیا شورای عالی امنیت ملی، بدون تغییر شرایط امنیتی، حاضر است اینترنت را باز کند؟ تا وقتی «شرایط جنگی» بهانه قطعی است، مردم ایران باید منتظر باشند؛ شاید هفتهها، شاید ماهها، و شاید حتی فراتر از آن.
