اخترشناسان با اتمام پروژه DESI، بزرگترین و دقیقترین نقشه سهبعدی جهان را با ثبت ۴۷ میلیون کهکشان منتشر کردند. این اطلس عظیم، کلید حل معمای انرژی تاریک و درک سرنوشت کیهان است و نشانههایی از تغییر رفتار انرژی تاریک در طول زمان را آشکار میکند.
بزرگترین نقشه سهبعدی جهان با ثبت ۴۷ میلیون کهکشان منتشر شد؛ ابزار DESI به جنگ معمای انرژی تاریک میرود
اخترشناسان با اتمام یکی از بزرگترین پروژههای نقشهبرداری تاریخ، دقیقترین و وسیعترین اطلس سهبعدی از جهان هستی را تهیه کردند. این نقشهی عظیم که بیش از ۴۷ میلیون کهکشان و اجرام آسمانی دوردست را در خود جای داده، ثمرهی تلاشهای بینالمللی برای درک عمیقتر ساختار کیهان است و میتواند کلید حل یکی از بزرگترین معماهای فیزیک مدرن، یعنی ماهیت انرژی تاریک باشد.
معضل انرژی تاریک: انبساط شتابدار کیهان
انرژی تاریک به عنوان نیرویی مرموز و ناشناخته شناخته میشود که تمام فضای جهان را پر کرده و مسئول سرعتگیری انبساط کیهان است. با وجود اینکه اثرات این پدیده در مقیاسهای کلان بسیار چشمگیر و انکارناشدنی به نظر میرسد، دانشمندان هنوز دربارهی ماهیت آن به پاسخ قطعی نرسیدهاند.
فرضیههای موجود درباره انرژی تاریک
بسیاری از متخصصان تصور میکنند که انرژی تاریک احتمالاً همان «ثابت کیهانشناسی» است؛ مفهومی که آلبرت اینشتین برای ایجاد تعادل در معادلات نسبیت عام خود ابداع کرد تا نشاندهندهی چگالی انرژی در فضای تهی باشد. بااینحال، ثابت کیهانشناسی تنها یکی از فرضیات موجود است و احتمال دارد که واقعیت بسیار پیچیدهتر از تصورات فعلی باشد.
ابزار DESI: چشمان تلسکوپ در اعماق کیهان
تیمهای تحقیقاتی برای خلق این شاهکار علمی از ابزار طیفسنجی انرژی تاریک که به اختصار دِسی (DESI) نامیده میشود، بهره بردهاند. این ابزار پیشرفته روی تلسکوپی در ایالت آریزونا نصب شده و طی بازهی زمانی پنجساله، با دقت بسیار بالا به پیمایش بخشهای وسیعی از آسمان شب پرداخته است. مدیریت این پروژهی بینالمللی بر عهدهی آزمایشگاه ملی لارنس برکلی تحت نظر وزارت انرژی ایالات متحده قرار دارد.
حجم و دقت بیسابقه دادهها
دادههای دسی از نظر حجم و دقت، شش برابر بیشتر از مجموع تمام اندازهگیریهای مشابه در تاریخ نجوم است. این حجم عظیم از اطلاعات، پنجرهای بینظیر به سوی درک ساختار کلان جهان، نحوهی خوشهبندی کهکشانها و تشکیل رشتههای «شبکه کیهانی» گشوده است.
یافتههای اولیه: آیا انرژی تاریک متغیر است؟
تحلیل دادههای بهدستآمده از سه سال نخست فعالیت ابزار دسی، نشانههای هیجانانگیزی را فاش کرده است که میتواند فرضیات بنیادی را دربارهی جهان به چالش بکشد. یافتهها نشان میدهند که تأثیر انرژی تاریک بر کیهان ممکن است در طول زمان ثابت نماند و تغییر کند. استنی ژونو، اخترشناس عضو همکاری دسی در آزمایشگاه نوری فروسرخ ملی (NOIRLab)، میگوید: «ما این کار را برای کل بشریت انجام میدهیم تا درک بهتری از جهان خود و سرنوشت نهایی آن به دست آوریم.»
بیم و امید در جامعه علمی
یافتههای اولیه که احتمال انحراف انرژی تاریک از یک عدد ثابت را مطرح میکنند، جامعه علمی را در وضعیتی میان بیم و امید قرار داده است. ژونو در ادامه اشاره میکند که تماشای نشانهها و تحلیل نقشههای جدید برای تایید یا رد، بسیار هیجانانگیز است. او معتقد است که این مجموعهی دادههای غنی، هنوز کشفیات پنهان بسیاری را در دل خود جای داده است که منتظر فاششدن هستند.
افقهای آینده: انتظار برای نتایج قطعی
گزارشهای منتشرشده تایید میکنند که دادههای دسی از نظر حجم و دقت، شش برابر بیشتر از مجموع تمام اندازهگیریهای مشابه در تاریخ نجوم است. در حال حاضر، دانشمندان تمام توان خود را روی پردازش این حجم عظیم از اطلاعات متمرکز کردهاند و انتظار میرود نتایج نهایی و قطعی درباره رفتار انرژی تاریک در سال ۲۰۲۷ در اختیار عموم قرار بگیرد.
ادامه مأموریت DESI تا سال ۲۰۲۸
اگرچه پیمایش پنجسالهی اولیه به اتمام رسیده است، مأموریت دسی همچنان ادامه دارد؛ این پروژه تا سال ۲۰۲۸ به فعالیت خود ادامه میدهد تا وسعت نقشه را ۲۰ درصد دیگر افزایش داده و روی شناسایی اجرام کمنورتر و مناطق دوردستتر آسمان متمرکز شود. مایکل لوی، مدیر پروژهی دسی، موفقیت این پیمایش را خیرهکننده توصیف کرده و تأکید کرد که کار اصلی، یعنی استخراج دانش از میان کوهی از دادهها تازه آغاز شده است و تیم تحقیقاتی با کنجکاوی فراوان به دنبال کشف شگفتیهای جدیدی است که در اعماق این نقشه سهبعدی نهفته است.
