آخرین اخبار قطعی اینترنت بین‌الملل ایران | اینترنت کی وصل می‌شود؟ اختصاصی: بازگشایی برای دانشگاه‌ها؛ خبر فوری از شنبه آینده؟ امروز ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵

اینترنت کی وصل می‌شود؟ بررسی فنی از ۶۸ روز قطعی و چراغ‌های سبز تازه

اگر شما هم مثل میلیون‌ها کاربر ایرانی، این روزها بارها و بارها صفحه «عدم دسترسی به سرور» را دیده‌اید، تنها نیستید. امروز دقیقاً شصت و هشتمین روزی است که اینترنت بین‌الملل ایران با یک قطعی گسترده و بی‌سابقه مواجه است. حتماً دلتان می‌خواهد بدانید این قطعی تا کی ادامه دارد و بالاخره اینترنت کی وصل می‌شود؟ در این گزارش، آخرین اخبار قطعی اینترنت بین‌الملل ایران را مرور می‌کنیم و از واقعیت‌هایی می‌گوییم که شاید کمی به این پرسش قدیمی روشنی بیندازد.

امروز ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ روایت ۶۸ روز قطعی

تحلیل‌های فنی نشان می‌دهد که سطح دسترسی به اینترنت در ایران به کسری از نرمال جهانی رسیده است. طبق گزارش‌های معتبر، اکنون شاید تنها حدود ۲ تا ۴ درصد از ظرفیت عادی اینترنت بین‌الملل برای کاربران عادی در دسترس باشد. این یعنی بخش بزرگی از سایت‌ها، پلتفرم‌های آموزشی، سرویس‌های ابری و حتی بسیاری از سامانه‌های روزمره برای مردم عادی عملاً قابل دسترسی نیستند. بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین نیز عملاً تعطیل شده‌اند یا با آسیب جدی روبه‌رو هستند.

با گذشت بیش از دو ماه، طبیعی است که نگرانی و سردرگمی در میان کاربران افزایش پیدا کرده باشد. اما نکته امیدوارکننده این است که به نظر می‌رسد مسئولان درک درستی از این چالش پیدا کرده‌اند و راهکارهایی برای برون‌رفت از این وضعیت در دست بررسی است.

چرا اینترنت قطع است؟ روایت رسمی و واقعیت میانی

یکی از سؤال‌های اساسی که این روزها ذهن کاربران را درگیر کرده، علت قطعی اینترنت ایران است. طرف‌های مختلف، روایت‌های متفاوتی از این ماجرا دارند. برخی منابع خارجی آن را به تحولات اخیر منطقه و تنش‌های سیاسی مرتبط می‌دانند، در حالی که مقام‌های جمهوری اسلامی همواره این محدودیت را یک «اقتضای زمانی» و ناشی از ملاحظات امنیتی در شرایط جنگی معرفی کرده‌اند.

در این میان، یک واقعیت میانی وجود دارد: چه علت امنیتی باشد، چه فنی، نتیجه نهایی برای کاربران یکسان است. پرسش اصلی در این گزارش سیاسی نیست، بلکه فنی و اجتماعی است: چه زمانی اینترنت به حالت عادی بازمی‌گرداند؟

بسیاری از کارشناسان حوزه اقتصاد دیجیتال و ارتباطات، هشدار داده‌اند که ادامه این روند، به نابودی بخش قابل‌توجهی از کسب‌وکارهای خرد اینترنتی منجر خواهد شد و آسیب اقتصادی سنگینی به اقشار مختلف جامعه وارد می‌کند.

خوشبختانه مسئولان از این آسیب‌ها آگاه هستند و اقداماتی در دست اجراست که در ادامه به آن‌ها اشاره خواهیم کرد.

اینترنت پرو چیست و چرا این روزها حسابی سر زبان‌ها افتاده؟

احتمالاً این روزها واژه «اینترنت پرو» را زیاد می‌شنوید. در توضیح اولیه، گفته می‌شد این سرویس محدود برای کسب‌وکارهای ضروری و صنوف خاص در نظر گرفته شده است تا چرخ اقتصاد دیجیتال از حرکت بازنماند. اما به مرور زمان، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد دامنه استفاده از خطوط اختصاصی با پهنای باند بین‌الملل تا حدی گسترده‌تر و در برخی موارد، غیرشفاف شده است.

طبیعی است که وقتی خدمتی برای همه در دسترس نباشد، اما عده‌ای خاص بتوانند از آن استفاده کنند، بحث ناعدالتی و تبعیض در دسترسی به اینترنت مطرح شود. همین موضوع باعث شد قوه قضائیه در روزهای اخیر به این ماجرا ورود کند.

از سوی دیگر، یک واقعیت انکارناپذیر وجود دارد: همین بسترهای محدود «اینترنت پرو» بوده‌اند که به دانشگاه‌ها و برخی مراکز علمی کشور امکان ادامه فعالیت را داده‌اند. شاید بتوان «اینترنت پرو» را یک راهکار میانی موقت در نظر گرفت؛ نه یک راهکار دائمی. نگاه خوش‌بینانه می‌گوید وجود چنین زیرساخت‌هایی نشان می‌دهد که توان فنی برای بازگرداندن اینترنت وجود دارد و فقط نیاز به هماهنگی و تصمیم‌گیری نهایی است.

امروز، خبر خوب از راه رسید: بازگشایی اینترنت بین‌الملل برای دانشگاه‌ها

اگر نگاهی به اخبار ۲۴ ساعت گذشته بیندازیم، یکی از امیدوارکننده‌ترین پیام‌ها خبری بود که معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مخابره کرد. بر اساس این خبر خوش، دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای بخش قابل‌توجهی از استادان و همچنین تعدادی از آی‌پی‌های رسمی داخل دانشگاه‌ها بازگشایی شده است.

هر چند در حال حاضر امتحانات پایان ترم به صورت مجازی برگزار می‌شود، اما به محض اینکه فضا روشن‌تر و شرایط با ثبات‌تر شود، برای بازگشت به آموزش حضوری برنامه‌ریزی خواهد شد. این اقدام یک پیام مهم دارد: روند بازگشت اینترنت کلید خورده و اولین گام‌های آن در بخش آموزش و پژوهش محسوس است.

برای جامعه بزرگ دانشجویی و دانشگاهی کشور، این خبر خیلی بیشتر از یک تغییر فنی است. این یعنی کلاس‌ها، پژوهش‌ها و ارتباطات علمی در حال بازگشت به روال عادی است.

خبر داغ: رفع فیلتر سرویس‌های اصلی گوگل در ۲۴ ساعت گذشته

اما مهم‌ترین خبر این روزها برای کاربران عادی اینترنت، بدون شک رفع فیلتر سرویس‌های کلیدی گوگل است. در ساعات پایانی دیروز و اوایل امروز، کاربران بسیاری از سراسر کشور گزارش دادند که به طور ناگهانی و بدون نیاز به هیچ ابزار خاصی، دسترسی‌شان به موتور جستجوی گوگل (Google Search) باز شده است. خبر‌های مشابهی نیز درباره سرویس ایمیل جی‌میل (Gmail) و گوگل پلی (Google Play) منتشر شده است.

این گشایش محدود را باید به عنوان یک گام بسیار مهم و امیدوارکننده ارزیابی کرد. چرا که سرویس‌های گوگل، اسکلت اصلی بسیاری از فعالیت‌های روزمره اینترنتی از پژوهش و کار گرفته تا آموزش و ارتباطات را تشکیل می‌دهند. در ادامه این روند تدریجی کاهش محدودیت‌ها، حتی گوگل مپ (Google Maps) و گوگل ترنسلیت (Google Translate) نیز برای کاربران ایرانی در دسترس قرار گرفته‌اند.

به عبارت ساده‌تر، اگر چند روز پیش برای چک کردن یک ایمیل یا انجام یک جستجوی ساده علمی باید ساعتها وقت صرف می‌کردید، امروز در بسیاری از اپراتورها و با پکیج‌های معمولی، اوضاع به مراتب بهتر شده است. این اقدامات که مشخصاً طی ۲۴ ساعت گذشته عملیاتی شده، یکی از قوی‌ترین نشانه‌های بازگشت تدریجی به حالت عادی است.

قطعی شبکه شاتل و همراه اول؛ اختلال موقتی یا نشانه تغییر؟

در میان اخبار خوش، در روزهای گذشته برخی اپراتورهای بزرگ مانند «شاتل» و «همراه اول» نیز با اختلالات موقتی مواجه شدند. این اختلالات که باعث نگرانی برخی کاربران شد، خوشبختانه ماهیت موقتی داشتند و با پیگیری‌های کارشناسی، به سرعت برطرف شدند. گاهی تغییرات در شبکه‌های ارتباطی، برای اجرای زیرساخت‌های جدید و توسعه خدمات، ممکن است چنین نوسانات کوتاهی را به همراه داشته باشد. جای نگرانی نیست.

پاسخ به سؤال اصلی: اینترنت ایران کی وصل می‌شود؟

بیایید صادقانه ببینیم فعلاً در چه مرحله‌ای هستیم. تا لحظه تنظیم این گزارش (۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵)، هنوز خبری از وصل شدن کامل و پایدار اینترنت بین‌الملل برای عموم مردم نیست. اما نشانه‌های مثبتی که در ساعات و روزهای اخیر به وقوع پیوسته، به هیچ وجه قابل انکار و چشم‌پوشی نیست:

1. گام اول – بخش علمی: بازگشایی اینترنت برای دانشگاه‌ها و محققان.

2. گام دوم – گشایش نرم‌افزاری: رفع فیلتر سرویس‌های اصلی گوگل (سرچ، جی‌میل، مپس و ترنسلیت).

3. گام بعدی – عموم مردم: بر اساس پیش‌بینی‌های کارشناسی و اظهارات برخی مقامات، انتظار می‌رود که محدودیت‌ها به صورت تدریجی و مرحله‌به‌مرحله در هفته‌ها و ماه‌های آینده کاهش پیدا کند و اینترنت به وضعیت عادی خود بازگردد.

اگر بخواهیم عدد و رقم دقیقی بدهیم، پیش‌بینی دقیق اینترنتی غیرممکن است. اما با قاطعیت می‌توان گفت که اینترنت به خانه‌ها و زندگی‌هایمان بازخواهد گشت. هدف از نگارش این گزارش نیز هموار کردن همین مسیر ذهنی برای کاربران است تا بدانند موج‌های امید از راه رسیده‌اند.

کلام آخر: صبور باشیم، روشنایی نزدیک است

قطع اینترنت، یک محدودیت موقتی و گذراست. اتفاقات مثبت ۲۴ ساعت گذشته – از رفع فیلتر گوگل و بازگشایی سرویس‌های پرکاربرد گرفته تا اتصال دانشگاه‌ها – یک پیام واضح دارد: دستگاه‌های مسئول به اهمیت دسترسی آزاد و عادلانه به اینترنت واقف هستند و زیرساخت‌های لازم برای بازگشت تدریجی آن فراهم است.