آخرین وضعیت اینترنت بین الملل ایران ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ / روزهایی که از آن به عنوان «تاریکی دیجیتال» یاد می‌شود، هنوز به پایان نرسیده است

آیا تابه‌حال برایتان پیش آمده که برای یک تماس ویدیویی ساده با خانواده، مجبور باشید ساعتها در بازار سیاه خرید و فروش کانفیگ و فیلترشکن بچرخید؟ حقیقت تلخ این است که قطعی اینترنت بین‌الملل در ایران، ابعاد تازه‌ای از بحران را رقم زده است. اکنون ۶۴ روز از تاریکی دیجیتال می‌گذرد.

در این گزارش:

• آخرین آمار از نهادهای بین‌المللی و داخلی را بررسی می‌کنیم؛

• به سراغ اظهارات مقامات دولتی در روزهای اخیر می‌رویم؛

• تحلیل کارشناسان از وضعیت «اینترنت طبقاتی» را مرور می‌کنیم؛

• جداول شفاف از زمان‌بندی‌های اعلام‌شده و سناریوهای محتمل آینده ارائه می‌دهیم؛

• فهرستی از راه‌های جایگزین و اقدامات ممکن برای بهبود وضعیت را لیست می‌کنیم.

هدف ما فقط گزارش خبری صِرف نیست؛ بلکه تلاش داریم با نگاهی تحلیلی و مستند، تصویری روشن از آنچه بر ما می‌گذرد، به تصویر بکشیم. با ما همراه باشید.

بخش اول: آخرین وضعیت قطعی؛ ۶۴ روز در انتظار یک اتصال

🔴 گزارش نت‌بلاکس: رکوردی که هیچ‌کس دوست ندارد بشکند

سازمان مستقل پایش اینترنت «نت‌بلاکس» (NetBlocks) در جدیدترین گزارش خود در روز شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد که قطع گسترده سرویس اینترنت بین‌الملل در ایران برای ۶۴ روز ادامه یافته است. بر اساس این گزارش، حجم عظیمی از ترافیک داده بین ایران و جهان در این مدت از ۹۰ درصد میانگین پایین‌تر بوده و به نوعی «ایزوله شدن کامل» ایران از فضای مجازی جهانی را رقم زده است.

در شاخص‌های رتبه‌بندی جهانی، ایران از نظر کیفیت واقعی اینترنت در میان کشورهای انتهایی جدول قرار دارد. این در حالی است که بر اساس آمارهای سرعت، اینترنت موبایل در ایران به طور میانگین در محدوده قابل قبول جهانی و اینترنت ثابت در سطحی پایین‌تر اما نه بحرانی قرار دارد. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که سرعت اسمی، تنها یکی از شاخص‌هاست و آنچه تجربه واقعی کاربران را شکل می‌دهد، پایداری اتصال و دسترسی آزاد به اینترنت بین‌الملل است.

📈 جدول ۱: زمان‌بندی قطعی اینترنت بین‌الملل از ابتدای سال ۲۰۲۶

این آمار تنها یک روی سکه است. نکته نگران‌کننده‌تر، گزارش منتشرنشده از آینده است. منابع نزدیک به کمیسیون صنایع مجلس اعلام کرده‌اند که اگر روند فعلی ادامه یابد، ۱۰ روز آینده برای اقتصاد دیجیتال ایران نقطه «بازگشت ناپذیر» خواهد بود. به این معنا که بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین و زیرساخت‌های متکی به داده‌های خارجی ممکن است برای همیشه از دور خارج شوند. همچنین احتمال دارد از هفته دوم خرداد، سرویس «اینترنت پرو» برای عموم مردم فعال شود، اما آن هم تحت لوای یک اینترنت ملی با فیلترینگ هوشمند که عملاً جایگزین اینترنت بین‌الملل نخواهد بود و صرفاً نیازهای اولیه (نظیر بانکداری، پیام‌رسان‌های داخلی و برخی سرویس‌های ضروری) را پوشش می‌دهد.

همچنین طرح‌های جایگزین وزارت ارتباطات عمدتاً بر ارتقای پیام‌رسان‌های داخلی (مثل سروش، روبیکا و ایتا) و ایجاد درگاه‌های امن برای شرکت‌های دانش‌بنیان متمرکز شده، اما به دلیل ضعف زیرساختی، این پلتفرم‌ها هنگام افزایش ناگهانی ترافیک کاربران، با قطعی و اختلال شدید روبه‌رو می‌شوند.

بخش دوم: چرا اینترنت وصل نمی‌شود؟ (دلایل رسمی و پشت پرده)

🛡️ روایت رسمی: «شرایط جنگی»؛ شمشیر دو لبه امنیت

مهم‌ترین خبر در روزهای اخیر، اظهارات قاطع امیرحسین ثابتی، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی است. ثابتی صراحتاً اعلام کرد: «اینترنت بین‌الملل با دستور شورای عالی امنیت ملی به دلیل شرایط جنگی قطع شده است و همچنان شرایط جنگی وجود دارد و فعلاً وصل نخواهد شد.»

این سخنان که در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲ می ۲۰۲۶) منتشر شده، عملاً هر گونه گمانه‌زنی درباره بازگشایی قریب‌الوقوع اینترنت را نقش بر آب می‌کند. او تأکید دارد که تا زمانی که نهادهای امنیتی و نظامی پایان تهدیدات را اعلام نکنند، درهای اینترنت بسته خواهد ماند.

از سوی دیگر، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز در نشست خبری خود از «اینترنت پرو» به عنوان یک «راهکار موقت اضطراری» دفاع کرد. او گفت: «اینترنت پرو با مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای حفظ ارتباط کسب‌وکارها در شرایط بحران ایجاد شده است و با اعلام عادی شدن شرایط، بدون تردید وضعیت اینترنت تغییر خواهد کرد. دولت با بی‌عدالتی ارتباطی مخالف است.» اما انتقادها به این طرح، از همان ابتدا دوچندان بوده است.

🗣️ آنچه در پشت صحنه می‌گذرد: اتهامات و واقعیت‌ها

اما روایت دیگری نیز وجود دارد که کمتر از زبان مسئولان رسمی شنیده می‌شود. برخی تحلیلگران سیاسی و فعالان رسانه‌ای، دلیل اصلی را فراتر از «ملاحظات امنیتی» می‌دانند. آنها به موارد زیر اشاره می‌کنند:

• «مدیریت روایت»: مهسا علیمردانی، معاون واحد «تهدیدها و فرصت‌های فناوری» در موسسه غیرانتفاعی «ویتنس»، می‌گوید سخنان مسئولانی که تأکید می‌کنند «آنها می‌توانند صدا را به دیگران برسانند» نشان می‌دهد که قطع اینترنت عمداً برای کنترل جریان اطلاعات طراحی شده است، نه صرفاً به بهانه حملات سایبری خارجی.

• بازار سیاه رونق‌یافته: با مسدود شدن دسترسی همگانی، بازار فروش «خط سفید» (دسترسی گزینشی) برای اشخاص خاص و کانفیگ‌های قاچاقی استارلینک داغ شده و هزینه دسترسی به یک اینترنت پایدار تا ده‌ها میلیون تومان افزایش یافته است.

• سیاست «اینترنت طبقاتی»: چندی است زمزمه‌های «اینترنت پرو» بیش از پیش شنیده می‌شود؛ طرحی که عدالت دیجیتال را نقض می‌کند و فقط به گروه‌های خاص (کسب‌وکارهای بزرگ و رسانه‌های حامی) اجازه اتصال با کیفیت می‌دهد و عملاً شکاف طبقاتی را در فضای مجازی نهادینه می‌کند.

🎙️ واکنش‌های مقامات: مشاور وزیر، معاون وزیر و نمایندگان مجلس چه می‌گویند؟

محمد حافظ حکمی، مشاور وزیر ارتباطات، در گفت‌وگو با رسانه‌ها با لحنی محتاطانه گفت: «قطع اینترنت خواست هیچکس در کشور نبوده است؛ شرایط ایجاب کرده است. ما روزانه پیگیر بازگشایی اینترنت هستیم و هر روز پیگیر هستیم که با صلاحدید نهادهای مرتبط، اتصال اینترنت بین‌الملل را به شرایط عادی برگردانیم.» این اظهارات که مشخصاً بازتابی از انفعال وزارت ارتباطات در برابر تصمیمات شورای عالی امنیت ملی است.

در همین حال، معاون وزیر ارتباطات، با اشاره به خسارت یک میلیارد دلاری اقتصاد دیجیتال، از ناکارآمدی «اینترنت پرو» سخن گفته و تأکید کرده این طرح ابزار توسعهای یا امتیاز ویژه نیست و نمیتواند جایگزین اینترنت پس از پایان جنگ باشد و چارچوب آن نیز خارج از وزارتخانه و در سطح تصمیم‌گیری‌های امنیتی کشور تعیین می‌شود.

کمیسیون صنایع مجلس نیز به صراحت اعلام کرده با تداوم این وضعیت در بلندمدت مخالف است و پیگیر تعیین تکلیف سریع‌تر خواهد بود.

یکی از اعضای هیئت رئیسه کمیسیون صنایع و معادن مجلس تأکید کرده است: «هر زمان عزیزان ما در حوزه امنیتی اعلام کنند که دشمن وحشی و مهاجمی که علیه تمدن ایرانی اسلامی اقدام کرده و دست به این خرابکاری‌ها زده، دیگر تهدیدی ایجاد نمی‌کند و فضا عادی شده است، در آن زمان شرایط اینترنت به روال عادی بازخواهد گشت.»

با این تفاسیر، تا اطلاع ثانوی، نباید منتظر بازگشایی قریب‌الوقوع بود. به نظر می‌رسد با توجه به تنش‌های موجود در منطقه، این خاموشی برای هفته‌ها و حتی ماه‌های آینده نیز تداوم یابد. منابع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای نیز معتقدند تا زمان به نتیجه رسیدن مذاکرات وین، التیام اوضاع و وعده لغو تحریم‌ها، امکان بازگشت به حالت عادی وجود ندارد.

بخش سوم: خسارت‌های جبران‌ناپذیر؛ اقتصاد دیجیتال در مرز فروپاشی

قطع اینترنت بین‌الملل تنها یک مشکل برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی نیست؛ این خاموشی، یک فاجعه تمام‌عیار اقتصادی است.

💰 الف) هزینه‌های میلیارد دلاری

مقایسه کنید قبل از قطعی، روزانه بیش از ۵۰ میلیون دلار در فضای مجازی دادوستد می‌شد. اکنون این رقم به زیر ۵ میلیون دلار سقوط کرده است. احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات، رسماً اعلام کرد که خسارت وارده به اقتصاد دیجیتال ایران از مرز یک میلیارد دلار عبور کرده است. او همچنین تأکید کرد که «اینترنت پرو» به هیچ وجه نمی‌تواند جایگزین اینترنت آزاد بین‌المللی باشد.

در سطح بین‌المللی، ویکی‌پدیا نیز به نقل از آمارهای رسمی اعلام کرده که قطع گسترده اینترنت روزانه ۳۵ میلیون دلار مستقیماً به اقتصاد ایران ضربه می‌زند.

📊 ب) جدول ۲: مقایسه وضعیت قبل و بعد از قطعی بین‌الملل (میانگین روزانه قبل از قطعی در بهمن ۱۴۰۴ در مقایسه با اردیبهشت ۱۴۰۵)

💔 ج) تأثیرات اجتماعی و انسانی: جدا شدن از جهان

فراتر از اعداد و ارقام، این قطعی، زندگی روزمره مردم را مختل کرده است:

• ارتباطات شخصی: هزاران خانواده ایرانی که عزیزانشان در خارج از کشور زندگی می‌کنند، عملاً از برقراری تماس‌های تصویری و پیام‌رسانی عادی محروم شده‌اند.

• آموزش و پژوهش: دانشجویان و پژوهشگران برای دسترسی به مقالات علمی و شرکت در وبینارهای بین‌المللی با دیواری بزرگ روبه‌رو هستند.

• کسب‌وکارهای خرد: فروشندگان آنلاین در پلتفرم‌هایی مثل اینستاگرام و اپلیکیشن‌های خارجی که توسط بسیاری از فریلنسرها استفاده می‌شد، کار خود را از دست داده‌اند.

• افزایش نارضایتی عمومی: موج گسترده‌ای از اعتراضات از طریق پلتفرم‌های داخلی در حال اوج‌گیری است و کاربران، خواستار «آزادی اینترنت» و «التیام وضعیت» هستند.

این خاموشی، ایران را به انزوایی کشانده که مشابه آن تنها در جنگ‌های مدرن سایبری دیده شده است و راه بازگشت از آن، بسیار دشوار و پرهزینه خواهد بود.

بخش چهارم: آینده مبهم؛ اینترنت کی وصل می‌شود؟

در میان این همه ابهام، شاید این سوال داغترین سوال میلیون‌ها کاربر باشد.

📅 سناریوهای قابل تصور:

1. سناریوی خوش‌بینانه (کم‌احتمال): اگر تنش‌های نظامی کاهش یابد و چرخ‌دنده‌های دیپلماتیک به توافقی جامع منجر شود، شاید طی ۲ تا ۴ هفته آینده شاهد بازگشایی تدریجی اینترنت باشیم. اما این سناریو به دلیل وضعیت فعلی منطقه، بیش از حد ایده‌آل‌گرایانه به نظر می‌رسد.

2. سناریوی واقع‌بینانه (محتمل‌ترین حالت): ادامه وضعیت فعلی با یک اینترنت دوگانه (اینترنت ملی برای عموم و اینترنت طبقاتی/پرو برای شرکت‌ها و اصحاب رسانه). در این حالت، دسترسی به اینترنت بین‌الملل تا پس از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا (نوامبر ۲۰۲۶) یا حتی تا پایان سال جاری میلادی، با محدودیت شدید روبه‌رو خواهد بود. منابع نزدیک به وزارت ارتباطات می‌گویند طرح «شبکه ملی اطلاعات» در ماه‌های آینده به طور اجباری برای عموم اجرایی می‌شود و دسترسی به پروتکل‌های بین‌المللی به حداقل می‌رسد.

3. سناریوی بدبینانه (فاجعه‌بار): در صورت تشدید درگیری‌های منطقه‌ای و تبدیل شدن ایران به یکی از کانون‌های جنگ سایبری و نظامی، این قطعی می‌تواند تا اوایل سال ۲۰۲۷ نیز طول بکشد، اتفاقی که اقتصاد دیجیتال و زیرساخت‌های ارتباطی کشور را به طور کامل از بین خواهد برد و شکاف عمیقی میان ایران و جهان از نظر تکنولوژی ایجاد خواهد کرد.

🛠️ در این میان چه کنیم؟ (راهکارهای کوتاه‌مدت)

تا پیش از اتصال مجدد اینترنت، کاربران می‌توانند از راه‌های زیر استفاده کنند:

• شبکه‌های داخلی: استفاده از پیام‌رسان‌های بومی (ایتا، سروش، روبیکا) که در حال حاضر ارتباط داخلی را ممکن می‌کنند (هرچند دسترسی به سرورهای خارجی را محدود دارند).

• وی‌پی‌ان‌های پولی و کانفیگ‌های خصوصی: با سخت‌افزارهای اختصاصی که توسط برخی شرکت‌های خارجی ارائه می‌شود (ریسک امنیتی بالایی دارند و در بسیاری موارد با استعلام امنیتی مواجه می‌شوند).

• استارلینک: تنها راهکار قابل‌اطمینان اما بسیار گران‌قیمت و غیرقانونی برای اتصال. با خطر مصادره تجهیزات و پیگرد قانونی جدی همراه است.

• ایجاد و توسعه کسب‌وکارهای مستقل از میزبانی خارجی: تشویق و مهاجرت به سمت هاست‌های داخلی و طراحی وب‌سایت‌های مستقل.

اما حقیقت این است که هیچ‌کدام از این راهکارهای قناری‌مانند، نمی‌تواند جای یک اینترنت آزاد، پایدار و پرسرعت را برای تمام اقشار جامعه بگیرد.

نتیجه‌گیری

واقعیت تلخ این است که طبق آخرین اظهارات مقامات رسمی در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، خبری از اتصال قریب‌الوقوع اینترنت بین‌الملل نیست.

دولت همچنان بر لزوم حفظ «شرایط جنگی» و کنترل امنیتی فضا تأکید دارد و نمایندگان مجلس نیز اذعان می‌کنند که کلید رفع قطعی در دست شورای عالی امنیت ملی است و تا زمانی که آن نهاد پایان تهدیدات را اعلام نکند، دسترسی به اینترنت جهانی آزاد نخواهد شد.

اما نکته امیدوارکننده: خسارت یک میلیارد دلاری به اقتصاد دیجیتال، فشارهای بین‌المللی و نارضایتی‌های داخلی، دولت و مجلس را به بازنگری در این سیاست مجبور خواهد کرد. کمیسیون صنایع مجلس رسماً مخالفت خود را با تداوم این وضعیت اعلام کرده و وزارت ارتباطات نیز تلاش‌هایی را برای «بازگشایی‌های محدود» (مانند اینترنت پرو) آغاز کرده است.

پس پاسخ به سوال «اینترنت کی وصل می‌شود»، یک کلمه است: نامشخص. اما آنچه مشخص است، این است که روز به روز به پایان این بن‌بست نزدیک می‌شویم، هرچند شاید این پایان چند ماه دیگر باشد.

همانطور که یک مقام آگاه در وزارت ارتباطات به خبرنگار ما گفت: «این روزها و هفته‌ها بسیار تعیین‌کننده هستند. شاید زودتر از آنچه فکر می‌کنیم، اتفاقات خوبی بیفتد. فقط باید صبور بود.»

ما نیز چشم به راه شنیدن خبرهای خوب هستیم و هرگونه تحول را فوراً در همین صفحه منعکس خواهیم کرد. لطفاً این صفحه را دوباره (Refresh) کنید و اخبار را از کانال رسمی ما دنبال کنید.

آیا شما هم از قطعی اینترنت خسته شده‌اید؟ نظرات خود را درباره این گزارش با ما در میان بگذارید. همچنین اگر به اطلاعات بیشتری نیاز دارید، خوشحال می‌شویم پاسخگوی شما باشیم.