تراژدی خاموش ۹۰ میلیون ایرانی؛ از نابودی بیزینس ها تا فروش چتر در خیابان! + آخرین وضعیت اتصال

تصور کنید روزگاری نه چندان دور، کسب و کارتان در گوشه گوشه ایران از طریق یک پیام در واتساپ یا یک پست اینستاگرامی رونق داشت. حالا نفس کشیدن در فضای مجازی هم برایتان غیرممکن شده است. این واقعیت تلخ میلیون ها ایرانی در روزهای اخیر است. تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ در حالی ثبت می شود که اینترنت بین الملل ایران برای بیش از ۶۳ روز متوالی قطع است و چشم انداز وصل شدن آن همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد .

بر خلاف تصور عموم که قطعی اینترنت را فقط در روزهای بحران تجربه می کردند، این بار قضیه فرق می کند. از لابه لای گزارش های رسمی رسانه های بین المللی مانند آسوشیتدپرس (AP) و بلومبرگ و داده های موسسه نت بلاکس (NetBlocks)، یک واقعیت شوک آور بیرون می آید: ایران به اولین کشور در تاریخ تبدیل شده است که اتصال پایدار به شبکه جهانی وب را داشت، اما اکنون به طور کامل به یک شبکه داخلی محدود (اینترانت) بازگشته است .

سوال اینجاست که آیا این وضعیت ادامه دار خواهد بود؟ چه زمانی اینترنت بین الملل وصل می شود؟ و مهم تر از همه، زندگی ۹۰ میلیون ایرانی در این “حباب خاموش” چگونه می گذرد؟

در این گزارش بلند، نه تنها به آخرین خبرها از وضعیت اتصال می پردازیم، بلکه ابعاد پنهان این خاموشی عظیم که شبکه های اجتماعی و کسب و کارهای آنلاین را هدف گرفته، افشا می کنیم.

۶۳ روز سکوت خبری؛ اینترنت بین الملل کی وصل میشود؟ واقعیت های ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵

اگر امروز (۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵) گوشی خود را بردارید و به دنبال اتصال اینترنت بگردید، حقیقت ساده است: خبری از اینترنت بین الملل نیست. اما برای پاسخ به سوال “اینترنت کی وصل میشود؟” باید نگاهی به آمار و اظهارات مقامات بیندازیم.

پیش از هر چیز باید تاریخ را مرور کرد. اولین جرقه های قطعی گسترده از بهمن ماه سال گذشته و همزمان با آغاز بحران های سیاسی-نظامی زده شد. اما آنچه که اوضاع را بحرانی کرد، قطعی مطلق از ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) بود. از آن تاریخ تا امروز که مصادف با ۱ می ۲۰۲۶ است، دقیقاً ۶۳ روز می گذرد و در تمام این مدت، دسترسی به اینترنت بین الملل در حد صفر بوده است .

نت بلاکس که یک نهاد بین المللی رصدکننده وضعیت اینترنت است، اعلام کرده که سطح دسترسی به شبکه جهانی در ایران به کمتر از ۱ درصد قبل از جنگ رسیده است . اما نکته مهم تر، اظهارات ضد و نقیض مقامات ایرانی است.

از یک سو، شورای عالی امنیت ملی به رهبری محمد باقر قالیباف (که پس از شهادت لاریجانی مسئولیت را بر عهده گرفته) بر ضرورت ادامه قطعی به بهانه مسائل امنیتی تأکید دارد و اینترنت را “بستر اصلی حرکت های ضد امنیتی” می نامد . در مقابل، محمدرضا عارف (معاون رئیس جمهور) و حتی وزیر ارتباطات بارها بر لزوم رفع فیلتر و احقاق حق مردم برای دسترسی به اینترنت به عنوان یک “حق عمومی” تأکید کرده اند .

نتیجه این کشمکش ها چه شده؟ عملاً نه تنها اینترنت وصل نشده، بلکه سناریوی جدیدی به نام “نت طبقاتی” یا اینترنت دو سرعته به اجرا درآمده است.

 نت طبقاتی و سیم کارت های سفید؛ اینترنت مجلل برای خاص ها!

شاید باور این موضوع سخت باشد، اما در حالی که شما برای ارسال یک عکس ساده در پیام رسان های داخلی با مشکل مواجه هستید، برخی افراد در ایران از اینترنت پرسرعت بین الملل استفاده می کنند!

تحقیقات میدانی خبرگزاری های معتبر نشان می دهد که دولت ایران مجبور شده است تحت فشار شدید اصناف و اتاق بازرگانی، دسترسی محدودی به اینترنت بین الملل برای گروه های خاص فراهم کند. این طرح با عنوان “سیم کارت های سفید” شناخته می شود و در اختیار مقامات ارشد دولتی، برخی اصناف خاص و کسب و کارهای تجاری قرار گرفته است .

اما این طرح واکنش های تندی را در پی داشته است. یک گروه تجارت الکترونیک در تهران این اقدام را “سوء استفاده آشکار از نیاز شهروندان” دانسته و هشدار داده که این رویه منجر به “تخریب زیرساخت های کشور توسط خود تصمیم گیرندگان” می شود .

برای مردم عادی، تنها راه باقی مانده برای اتصال به جهان، خرید VPN های قاچاق و بسیار گران قیمت است. بهای سنگین استفاده از این روش ها هم تنها به پول ختم نمی شود. رسانه های دولتی ایران مرتباً از دستگیری افرادی که از “وی پی ان های غیرمجاز” یا سیستم ماهواره ای استارلینک استفاده می کنند، خبر می دهند .

تاملی بر وضعیت اقتصادی:
افشین کلاهی، عضو اتاق بازرگانی ایران، در گفتگو با یک روزنامه محلی فاش کرده است که قطعی اینترنت روزانه بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار به اقتصاد ایران ضرر مستقیم می زند و خسارت غیرمستقیم آن دو برابر این رقم است . وزیر ارتباطات نیز اعلام کرده حدود ۱۰ میلیون نفر در ایران شغلشان به اینترنت گره خورده است.

اینترنت ملی؛ اینترانت کند و ناامن جایگزین شبکه جهانی

حالا که اینترنت بین الملل وصل نیست، مردم ایران به کجا پناه می برند؟ پاسخ در یک کلمه خلاصه می شود: “شبکه ملی اطلاعات” یا همان اینترانت ملی.

این شبکه که توسط سپاه پاسداران و وزارت ارتباطات توسعه یافته، به عنوان یک “دیوار آتش بزرگ” عمل می کند. شما می توانید به وبسایت های داخلی، بانکداری آنلاین و برخی پیام رسان های بومی مانند “بله” دسترسی داشته باشید، اما خبری از اینستاگرام، واتساپ، یوتیوب، تلگرام و فیسبوک نیست .

در این شرایط، زندگی برای قشرهای مختلف به کابوس تبدیل شده است. یک بازیگر حرفه ای از اصفهان که میلیون ها دنبال کننده در یوتیوب داشت، در گفتگو با آسوشیتدپرس توصیف جالبی از اینترنت ملی دارد: “این اینترنت افتضاح است؛ کند، ناامن و پر از حشره.” درآمد این فرد از اسپانسرها و حمایت های مالی طرفدارانش به صفر رسیده است .

این خاموشی جهانی، شکاف دیجیتالی را به اوج رسانده است. نسل جوان و تحصیلکرده ایران که با فضای آزاد وب بزرگ شده اند، حالا در حباب بسته ای گرفتار شده اند که کنترل کامل بر محتوای آن در دست نهادهای نظامی است.

فاجعه انسانی و اقتصادی؛ از بیزینس های میلیاردی تا دست فروشی در خیابان

📉 اینترنت قطع است، اما گرسنگی وصل است!
شاید مهم ترین بخش این گزارش، تصویری باشد که از کسب و کارهای آنلاین ایران به جا مانده است.

داستان آمن خادمی (طراح لباس):
آمن خادمی، صاحب یک استودیوی طراحی لباس در تهران، برای مجله AP اینطور روایت می کند: “چهار ماه است که نتوانسته ام حتی یک فروش داشته باشم. قطعی اینترنت در چهار ماه گذشته نه تنها کسب و کار من، بلکه تمام کسب و کارهای آنلاین را کاملاً نابود کرده است.”
او در حالی برای مدل هایش آرایش می کرد که می دانست دیگر خبری از مشتری اینستاگرامی با ۳۰ هزار فالوور نیست. او فقط داشت عکس ها را برای روزهای بهتری ذخیره می کرد که شاید اینترنت وصل شود .

داستان فرناز اُجاق لو (مربی تناسب اندام):
فرناز که هم مدل لباس است و هم مربی ورزشی، درآمد خود را از دست داده است. او می گوید: “از نظر روانی، این وضعیت واقعاً نابود کننده است. تمام برنامه های شش ماه یا یک سال آینده ات کنار گذاشته می شود و تنها دغدغه ات زنده ماندن در لحظه است.”

این فقط زندگی قشر مرفه و متوسط شهری نیست که نابود شده. این معضل به وضوح در بافت شهری تهران دیده می شود.

روزنامه ها از افزایش بی سابقه دستفروشان در خیابان های ولیعصر و مرکز تهران خبر می دهند. رضا امیری ۳۲ ساله که کارمند یک شرکت ارائه دهنده اینترنت بود، حالا در ایستگاه مترو چتر و کلاه می فروشد. درآمد ماه قبل خود را هم نگرفته و اخراج شده است .

مونیع پیشگاهی که یک خیاطی داشت و به سه فروشگاه آنلاین پوشاک تولید می کرد، حالا غرفه کوچکی در خیابان ولیعصر دارد و زیورآلات می فروشد. او هر پنج کارمندش را تعدیل کرده است.

 ۹۰ میلیون نفر در حباب ؛ پیش بینی آینده اینترنت در ایران

وضعیت فعلی در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، چیزی شبیه به یک “آزمایش بزرگ اجتماعی” است. ایران به جمع معدود کشورهایی مانند کره شمالی پیوسته است که دسترسی آزاد به اطلاعات را برای شهروندان خود ممنوع کرده اند .

اما تفاوت بزرگ در اینجاست: ایران، تا پیش از این، یکی از بزرگ ترین بازارهای دیجیتال در خاورمیانه بود. میلیون ها نفر در ایران فروشنده اینستاگرامی، تولیدکننده محتوا، توسعه دهنده نرم افزار و فریلنسر بودند. امروز، یا بیکار شده اند، یا مجبور به مهاجرت.

آیا اینترنت وصل خواهد شد؟
پاسخ کوتاه این است: تا زمانی که رویکرد امنیتی بر نگاه اقتصادی و معیشتی غلبه دارد، خبری از وصل شدن اینترنت بین الملل نخواهد بود.

تحلیلگران ارشد موسسه بلومبرگ معتقدند که “تصمیم گیرندگان واقعی در ایران، سپاه پاسداران و دستگاه امنیتی هستند و آنها حاضرند هزینه اقتصادی عظیم این قطعی را به قیمت حفظ کنترل کامل بر جامعه بپردازند.”

تسنیم نیوز که وابسته به نهادهای امنیتی است، صراحتاً اعلام کرده که “امنیت مطلق بر هزینه های اقتصادی قطعی اینترنت ارجحیت دارد” .

راهکارهای جایگزین:
فعلاً تنها راهکارهایی که برای اقشار خاص در نظر گرفته شده، تخصیص اینترنت محدود به اصناف و یا استفاده از ابزارهای جایگزین است. دولت امیدوار است که با تقویت پیام رسان های بومی بتواند تا حدودی نیاز مردم را برطرف کند، اما شواهد نشان می دهد که مردم همچنان مشتاق دسترسی به شبکه های جهانی هستند، حتی اگر به قیمت ریسک دستگیری و جریمه سنگین تمام شود.

نتیجه گیری: چشم انتظاری در تاریکی

در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، وضعیت اینترنت بین الملل ایران در بن بست کامل به سر می برد. نه تنها وصل نشده، بلکه به نظر می رسد برنامه ای برای اتصال پایدار در کوتاه مدت وجود ندارد.

قطع ۶۳ روزه اینترنت، عملاً یک دهه رشد کسب و کارهای دیجیتال در ایران را نابود کرده است. میلیاردها تومان سرمایه از بین رفته و طبقه متوسط شهری که متکی به شبکه های اجتماعی بود، یا به حاشیه رانده شده و یا مهاجرت را در پیش گرفته است.

ما نمی دانیم فردا چه خواهد شد. اما آنچه امروز مشخص است، این است که ایران در یکی از تاریک ترین اعصار دیجیتال خود فرو رفته است. تا زمانی که شورای امنیت ملی اتصال را تهدیدی امنیتی تلقی می کند، خبری از اتصال به جهان از طریق یک کلیک ساده نخواهد بود.