فوری: ۶۴ روز و ۱۵۳۶ ساعت قطعی اینترنت بین‌الملل ایران &#۸۲۱۱; شوک در آستانه ۱۳ اردیبهشت؛ آیا خبری از وصل شدن هست؟

آخرین وضعیت اینترنت بین الملل ایران امروز ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵

داده‌های دریافتی از سامانه پایش جهانی «نت‌بلاکس» (NetBlocks) که مرجع اصلی رصد قطعی اینترنت در جهان است، حاکی از آن است که اختلال گسترده اینترنت بین‌الملل در ایران همچنان ادامه دارد. بر اساس آخرین بروزرسانی‌ها که در بامداد روز یکشنبه ۱۳ اردیبهشت منتشر شد، این خاموشی دیجیتال وارد شصت و چهارمین روز خود شده است. آمارها نشان می‌دهد که اکنون بیش از ۱۵۳۶ ساعت از قطعی کامل اینترنت می‌گذرد و سطح کلی اتصال (Connectivity) کاربران معمولی به شبکه جهانی اینترنت رقمی بین ۱ تا ۲ درصد است که عمدتاً مربوط به اینترنت اختصاصی موسوم به «اینترنت پرو» یا لیست‌های سفید برای کسب‌وکارهای خاص می‌شود.

علت قطعی اینترنت بین الملل ایران؛ جنگ در مقابل اقتصاد

علت اصلی این ناپایداری و قطعی کامل، فراتر از اختلالات فنی معمول است. امیرحسین ثابتی، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی که ساعاتی پیش بازتاب گسترده‌ای داشت، تأکید کرد: اینترنت بین الملل با دستور شورای عالی امنیت ملی به دلیل شرایط جنگی قطع شده است و همچنان شرایط جنگی وجود دارد و فعلا وصل نخواهد شد. به نظر می‌رسد نگاه کلان امنیتی همچنان بر نگاه اقتصادی و معیشتی اولویت دارد، هرچند که هزینه‌های آن روزبه‌روز سنگین‌تر می‌شود.

خسارت ۳۰۰ هزار میلیارد تومانی؛ هشدار فعالان اقتصادی

فشارهای اقتصادی ناشی از این وضعیت به سطح هشدار رسیده است. جهانگیر آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال داده‌های سازمان نصر تهران، در آخرین ارزیابی‌های خود هشدار داده است که ضرر این خاموشی دیجیتال تاکنون به رقمی بین ۱۸۰ تا ۳۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده و در صورت ادامه این روند، خسارت روزانه آن بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود. این ارقام، این قطعی را به پرهزینه‌ترین بحران مدیریت نشده در حوزه زیرساخت تبدیل کرده است. فعالان کسب‌وکارهای اینترنتی با سردرگمی کامل مواجه‌اند و بسیاری از کسب‌وکارهای خانگی و کوچک به طور کامل از رده خارج شده‌اند.

«اینترنت پرو»؛ راه‌حل موقت یا یک تخلف سازمان‌یافته؟

در روزهای اخیر، بحث «اینترنت پرو» یا همان اینترنت اختصاصی پرسرعت که به برخی اصناف و اشخاص حقیقی خاص واگذار شده، به یکی از موضوعات داغ تبدیل شده است. محمدحافظ حکمی، مشاور وزیر ارتباطات، در این خصوص توضیح داد که وزارت ارتباطات نه طراح اجرای این پروژه بوده و نه مجوزی برای آن صادر کرده است. به گفته حکمی، اساساً مجوزهایی که برای این طرح گرفته شده، تنها مربوط به کسب‌وکارهایی بوده که در شرایط بحران (بحران جنگی کنونی) قصد دارند پایداری خدمت‌رسانی خود را حفظ کنند. با این حال، مشاور وزیر تأکید کرد که در اجرای این طرح قطعاً «کج سلیقگی و تخلف» اتفاق افتاده و قوه قضائیه در حال رسیدگی به آن است.

واکنش‌ها به این اظهارات اما سریع بود. جلال رشیدی‌کوچی، نماینده پیشین مجلس و فعال سیاسی، به شدت با اینترنت طبقاتی مخالفت کرده و صراحتاً اعلام کرده است: «اینترنت آزاد را نباید تبدیل به کالای لوکس کرد که عده‌ای خاص بتوانند با صرف هزینه از آن استفاده کنند. حاصل این طرح چیزی جز توسعه فیلترشکن‌های پولی بیشتر نیست و تاریکی ماجرا اینجاست که این طرح باز هم برای دور زدن تحریم‌ها و محدودیت‌ها نیاز به فیلترشکن دارد.» به نظر می‌رسد فرآیند «اینترنت پرو» از شفافیت کافی برخوردار نبوده و مردم عادی همچنان از دسترسی به حداقل امکانات اولیه مانند واتساپ و اینستاگرام محروم هستند.

اینترنت بین الملل ایران کی وصل می شود؟ پیش‌بینی‌های ۱۳ اردیبهشت

سوال اساسی این روزهای بازار ارز، بورس و کوچه و خیابان این است که: سرنوشت اینترنت چه خواهد شد؟ مشاور وزیر ارتباطات گفت که تحلیل وزارتخانه از مخاطرات سایبری و امنیتی را به نهادهای ذی‌صلاح ارائه کرده و امیدوار است با اشرافی که آن نهادها بر شرایط میدان و امنیت کشور دارند، یا به صورت دفعی یا مرحله به مرحله شاهد بازگشت اینترنت باشیم. این سخنان اولین بارقه‌های امیدواری برای بازگشت تدریجی اینترنت را ایجاد کرده است.

در مقابل، سخنگوی دولت، فاطمه مهاجرانی، در آخرین موضع‌گیری‌های رسمی، بدون اشاره به زمان دقیق، اعلام کرده است که با عادی شدن شرایط قطعاً وضعیت اینترنت تغییر خواهد کرد. اما از سوی دیگر، تحلیل‌های نت‌بلاکس نشان می‌دهد که روند فعلی با نوسانات چندانی همراه نیست و به نظر می‌رسد امنیتی‌ها و شورای عالی هنوز اجماع کافی برای پایان دادن به این وضعیت ندارند.

بازتاب‌های مردمی و اعتراضات گسترده در فضای مجازی

در حالی که رسانه‌های رسمی سعی در مدیریت اخبار دارند، موج سنگین نارضایتی در شبکه‌های اجتماعی داخلی و پیام‌رسان‌های خارجی با فیلترشکن اوج گرفته است. حتی کامنت‌های کاربران در سایت‌های خبری رسمی کشور وضعیت نابسامانی را نشان می‌دهد. یکی از کاربران در واکنش به اظهارات مقامات می‌نویسد: «۶۳ روز از نامزدم خبری ندارم؛ اینترنت را وصل کنید، کارمندان و کسب‌وکارها وابسته به اینستاگرام و واتساپ هستند.» کاربر دیگری خطاب به مسئولان نوشته است: «همه چیز را برای مردم تبدیل به کالای لوکس کرده‌اید. اینترنت حق طبیعی مردم است، نه اینکه عده‌ای سودجو با فروش فیلترشکن و اینترنت پرو از جیب مردم پول درآورند.»

نکته جالب توجه، اعتراض به نابرابری شدید دسترسی است. کاربران معترضند که چطور امکان قطع اینترنت در کسری از ثانیه وجود داشت، اما وصل کردن آن نیازمند فرآیندهای پیچیده و زمان‌بر است.

تأثیرات فرامرزی و منابع خبری خارجی

شبکه‌های خبری بین‌المللی همچنان وضعیت ایران را با دقت زیر نظر دارند. وب‌سایت‌های معتبر خارجی با استناد به داده‌های نت‌بلاکس اعلام کرده‌اند که پس از گذشت حدود ۶۴ روز، ایران یکی از طولانی‌مدت‌ترین دوره‌های خاموشی کنترل‌شده اینترنت در تاریخ خود را تجربه می‌کند. کارشناسان رسانه‌های خارجی معتقدند که قطعی طولانی مدت اینترنت نه تنها نتوانسته به اهداف امنیتی مدنظر برسد، بلکه اقتصاد دیجیتال ایران را به شدت فلج کرده و شکاف عمیقی میان دولت و جامعه ایجاد کرده است.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

با توجه به موارد فوق، برآورد قطعی در خصوص زمان وصل شدن اینترنت بین‌الملل ایران در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ غیرممکن است. شواهد نشان می‌دهد:

1. دوقطبی شدید تصمیم‌گیری: دولت و وزارت ارتباطات به دنبال بازگشایی و کاهش فشار اقتصادی هستند، در حالی که شورای عالی امنیت ملی همچنان استدلال «شرایط جنگی» را بر همه ملاحظات ترجیح می‌دهد.

2. امکان بازگشت پلکانی: نزدیک‌ترین چشم‌انداز به واقعیت، سناریوی بازگشت مرحله‌به‌مرحله است. احتمالاً برخی سکوهای مالی، اپلیکیشن‌های آموزشی و… در اولویت قرار خواهند گرفت و آزادسازی کامل شبکه‌های اجتماعی در مراحل نهایی خواهد بود.

3. فشار افکار عمومی: با گذشت زمان، هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی این تصمیم چنان بالا رفته که ممکن است در هفته‌های آینده، ناگزیر به تجدیدنظر اساسی شوند، هرچند تا آن لحظه خبر موثقی از اتصال کامل اینترنت مخابره نشده است.

لطفاً توجه داشته باشید: این تحلیل بر اساس آخرین اخبار و اظهارات منتشر شده تا کسری از دقیقه قبل از تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ تنظیم شده و وضعیت اینترنت در لحظه نگارش این گزارش تغییر محسوسی نداشته است. در صورت اعلام هرگونه خبر جدید، گزارش بروزرسانی خواهد شد.

هشدار بسیار مهم: برای حفظ اعتماد کاربران به سایت شما، از درج شعارهای بی‌اساس و زمان‌بندی غیرکارشناسی برای وصل شدن اینترنت به شدت خودداری نمایید. تحقق خواسته مردم نیازمند شفافیت کامل مسئولان است.