۹ سال انتظار به پایان رسید؛ تسلا رودستر پرنده با پیشرانه موشکی اسپیسایکس همین ماه به پرواز درمیآید / اعلام فوری؛ ایلان ماسک: ممکن است خراب شود اما حتماً سرگرمکننده است – یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵
پس از نزدیک به یک دهه انتظار و هشت بار تعویق، تسلا سرانجام قصد دارد نسل دوم رودستر را با همکاری اسپیسایکس رونمایی کند؛ خودرویی که با پیشرانه موشکی از زمین بلند میشود، اما خبر بد این است که اصلاً قانونی نیست!
اتفاق غیرمنتظره در دنیای خودرو، پای صحبتهای علمی-تخیلی را به واقعیت باز کرده است. شرکت تسلا، پس از نزدیک به یک دهه وعدهپردازی و هشت بار تعویق متوالی، سرانجام تصمیم دارد نسل جدید خودروی اسپورت رودستر (Roadster) را همین ماه رونمایی کند. اما این بار، خبری از یک خودروی اسپورت معمولی نیست؛ تسلا با همکاری شرکت فضایی اسپیسایکس (SpaceX) متعلق به ایلان ماسک، نسخهای از رودستر را به نمایش خواهد گذاشت که با پیشرانههای موشکی از زمین بلند میشود و برای لحظاتی در هوا شناور میماند.
همه را غافلگیر کرد؛ جایی که ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا و اسپیسایکس، هفتهها پیش در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت: «شما خودروهای پرنده خواهید داشت» و حالا مشخص شده که منظور او دقیقاً همین رودستر است. بر اساس گزارشهای متعدد از منابع معتبر از جمله The Information، رویترز و Electrek، تسلا قصد دارد این نمایش خیرهکننده را در تأسیسات آزمایش موشکی اسپیسایکس در مکگرگور، تگزاس برگزار کند.
اما ماجرا چیست؟ چرا این خودرو پس از ۹ سال هنوز به تولید نرسیده؟ چرا نمایش آن ممکن است با شکست مواجه شود؟ و مهمتر از همه، چرا این خودروی پرنده اصلاً قابل ثبتنام و استفاده در جادهها نیست؟ در این گزارش جامع، پشت پرده یکی از جنجالیترین پروژههای تاریخ صنعت خودرو را بررسی میکنیم.
از وعده تا واقعیت؛ ۹ سال انتظار برای یک رویا
داستان رودستر نسل دوم به سال ۲۰۱۷ بازمیگردد، زمانی که تسلا برای اولین بار از این خودرو رونمایی کرد و وعده تحویل آن را تا سال ۲۰۲۰ داد. در آن زمان، این خودرو با شتاب صفر تا صد کمتر از ۲ ثانیه و برد بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر، انقلابی در دنیای خودروهای الکتریکی محسوب میشد. اما مسیر عوض شد و ایلان ماسک مدام بر اهداف خود افزود؛ از «سریعترین خودروی جهان» تا «دیوانهتر از تمام ماشینهای جیمز باند» و در نهایت «خودرویی که میتواند پرواز کند».
تحول بزرگ در طراحی این خودرو زمانی رخ داد که ماسک تصمیم گرفت به جای استفاده از پلتفرم مدل S پلید، یک خودروی تمامکربنی با طراحی کاملاً جدید بسازد. این تصمیم، تیم طراحی تسلا را به چالش کشید و آنها را به سمت الهامگیری از خودروهایی چون لامبورگینی کانتاش و حتی هواپیمای شناسایی اسآر-۷۱ «بلکبرد» سوق داد.
رکورد شکست در تعداد تعویقها؛ بر اساس گزارش Electrek، پروژه رودستر حداقل هشت بار مهلت داخلی خود را از دست داده است؛ از آوریل گرفته تا می، ژوئن و حالا اوت ۲۰۲۶. حتی در اواخر آوریل ۲۰۲۶، زمانی که مهندسان تسلا و اسپیسایکس نمونه اولیه سامانه پیشرانه را به ماسک نشان دادند، هنوز آماده نبود و رونمایی دوباره به تعویق افتاد.
با این حال، همه منتظر این خبر بودند و به نظر میرسد این بار قضیه جدی است. فرانتس فون هولتسهاوزن، مدیر طراحی تسلا، در برنامه جی لنو گفت که رودستر «خیلی زود» میآید و وقتی لنو یادآوری کرد که نزدیک به ۱۰ سال از وعده اولیه میگذرد، او همین جمله را تکرار کرد.
فناوری پشت پرده؛ پیشرانه موشکی سرد اسپیسایکس
راز اصلی این خودروی پرنده، چیزی نیست جز همان فناوریای که اسپیسایکس برای کنترل موشکهای خود استفاده میکند: پیشرانههای گاز سرد (Cold Gas Thrusters).
این پیشرانهها با انتشار گاز پرفشار (معمولاً نیتروژن) از نازلهای مخصوص، نیروی عکسالعملی ایجاد میکنند که میتواند وسیله را در فضا جابهجا کند یا در جوّ زمین، آن را از سطح بلند کند. در حقیقت، اسپیسایکس از همین فناوری برای کنترل وضعیت موشک فالکون ۹ در هنگام فرود استفاده میکند.
نقطه حساس این پروژه، قرار گرفتن حدود ۱۰ عدد پیشرانه در محلی است که معمولاً صندلیهای عقب خودرو در آن قرار میگیرند. به گفته منابع آگاه، تسلا حتی به فکر ساخت نسخهای تکصندلی بوده تا بتواند پیشرانهها را در جای صندلی شاگرد نصب کند.
سیگنال جدید از همکاری عمیق تسلا و اسپیسایکس؛ بر اساس گزارش The Information، این دو شرکت از سال ۲۰۲۴ همکاری مستقیم خود را برای توسعه این سامانه آغاز کردهاند و حتی بیل رایلی، معاون مهندسی موشک استارشیپ اسپیسایکس، در این پروژه مشارکت داشته است. البته منابع تأکید کردهاند که منابع انسانی اختصاصیافته به این پروژه در اسپیسایکس چندان زیاد نبوده و تنها چند مهندس در اوقات فراغت خود روی آن کار کردهاند.
آنچه نمیدانید این است که فناوری پیشرانه گاز سرد، برخلاف موتورهای شیمیایی، از احتراق استفاده نمیکند و به همین دلیل ایمنتر و سادهتر است. اما مشکل اصلی، صدای مهیب و ارتعاشات شدید ناشی از خروج ناگهانی گاز پرفشار است. به حدی که به گفته کارشناسان، ایستادن در فاصله نزدیک میتواند به پرده گوش آسیب برساند. به همین دلیل، تمام تماشاگران باید حداقل چندصد یارد (بیش از ۲۰۰ متر) از خودرو فاصله بگیرند.
نمایشی که ممکن است خراب شود
شوکهکننده ترین بخش این ماجرا، اعتراف خود ایلان ماسک است. به گفته منابع آگاه، ماسک در هفتههای اخیر به برخی از کارکنان تسلا گفته است که اجرای این نمایش بسیار دشوار است و ممکن است به شکست منجر شود، اما به هر حال سرگرمکننده خواهد بود.
چرخش ناگهانی در برنامههای نمایشی؛ چند ماه پیش، ایده اولیه نمایش بسیار جاهطلبانهتر از چیزی بود که قرار است اجرا شود. بر اساس این ایده، رودستر قرار بود با سرعت بالا وارد یک رمپ مغناطیسی مانند ترن هوایی شود، وارونه حرکت کند، سپس خود را به حالت عادی برگرداند و در نهایت با استفاده از پیشرانهها در هوا شناور شود.
اما پس از ارائه این طرح به ماسک، بخشهایی از آن حذف شد و معادلات تغییر کرد. یک منبع آگاه به The Information گفته است: «ما فکر میکردیم تقریباً در حال ساخت یک هواپیما هستیم، اما در نهایت به چیزی نزدیکتر به شناور شدن رسیدیم.»
وضعیت ویژه این است که خودرو به صورت از راه دور کنترل خواهد شد و هیچ رانندهای داخل آن نخواهد بود. همچنین مشخص نیست که این رویداد به صورت زنده پخش میشود یا ویدیوی ضبطشده آن منتشر خواهد شد.
هزینه گزاف؛ خودرویی که نمیتوانید با آن رانندگی کنید
خبر تلخ برای علاقهمندان این است که نسخه مجهز به پیشرانه اسپیسایکس رودستر، هرگز نمیتواند در جادههای عمومی تردد کند. این خودرو صرفاً برای نمایش و استفاده در پیستهای خصوصی طراحی شده است و قابل ثبتنام و شمارهگذاری نیست.
قیمت نجومی این خودرو نیز چشمان بسیاری را خیره کرده است. بر اساس گزارشهای متعدد، قیمت این نسخه محدود ممکن است به صدها هزار یا حتی میلیونها دلار برسد. در مقابل، نسخه استاندارد رودستر (بدون پیشرانه) قیمتی در حدود ۱۰۰ هزار دلار (حدود ۱۸ میلیارد و ۷۲۰ میلیون تومان با دلار ۱۸۷,۲۰۰ تومانی) خواهد داشت.
مدل جالب فروش این خودرو؛ تسلا در حال بررسی برنامهای مشابه برنامه XX شرکت فراری است که به مشتریان وفادار اجازه میدهد خودروهای مخصوص پیست را با نظارت متخصصان خریداری و استفاده کنند. این خودروها دارای برند اسپیسایکس خواهند بود و تنها به تعداد بسیار محدودی از مشتریان فوقویژه فروخته میشوند.
طراحی؛ از لامبورگینی تا بلکبرد
نکته جذاب در طراحی رودستر جدید این است که تیم طراحی تسلا از منابع غیرمنتظرهای الهام گرفته است. به گفته منابع آگاه، طراحی این خودرو از لامبورگینی کانتاش و هواپیمای شناسایی اسآر-۷۱ بلکبرد الهام گرفته شده است.
تحول بزرگ در رویکرد طراحی؛ در سال ۲۰۲۲، دو تیم مجزا در تسلا روی دو رویکرد متفاوت کار میکردند: یکی بر اساس پلتفرم مدل اس پلید و دیگری با ساختار فیبر کربنی کاملاً جدید. ماسک رویکرد دوم را انتخاب کرد و به تیم گفت «یا درست انجامش دهید یا اصلاً انجامش ندهید».
برای تحقق این هدف، تسلا مهندسان باتجربهای از شرکتهای ایتالیایی استخدام کرد، از جمله استفان نوتدورفر، که سابقه مدیریت مهندسی در لامبورگینی را داشت. نتیجه نهایی، خودرویی با سقف تاشو، درهای پروانهای و دو صندلی خواهد بود که کاملاً از فیبر کربن ساخته شده است.
واکنش بازار؛ سهام تسلا در انتظار معجزه
بازار در انتظار این رویداد تاریخی است. سهام تسلا در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۵ درصد کاهش یافته، در حالی که شاخص نزدک بیش از ۱۵ درصد رشد داشته است. این فاصله قابل توجه، فشار زیادی را بر مدیریت تسلا وارد کرده و رونق این رویداد میتواند تا حدودی اعتماد سرمایهگذاران را بازگرداند.
با انتشار خبر رونمایی قریبالوقوع، سهام تسلا در معاملات پیشبازار حدود ۱.۳ درصد رشد کرد. با این حال، تحلیلگران معتقدند که رودستر به دلیل ماهیت محدود و قیمت بسیار بالا، تأثیر چندانی بر درآمد و سودآوری تسلا نخواهد داشت و بیشتر یک ابزار تبلیغاتی و نمادین برای نشان دادن توانمندیهای فنی این شرکت است.
سیگنال مهم دیگری که از این رویداد دریافت میشود، همکاری روزافزون تسلا و اسپیسایکس است. این دو شرکت که هر دو تحت مدیریت ایلان ماسک هستند، در حوزههای هوش مصنوعی، رباتیک و حتی ساخت تراشه با یکدیگر همکاری میکنند. برخی تحلیلگران حتی احتمال ادغام این دو شرکت در آینده را مطرح کردهاند.
چالشهای فنی و تردیدهای کارشناسی
نشانه نگرانکننده برای طرفداران این پروژه، تردیدهایی است که کارشناسان صنعت خودرو درباره عملی بودن «پرواز» رودستر مطرح کردهاند. Electrek پیشتر گزارش داده بود که ثبت اختراع مرتبط با رودستر، هیچ اشارهای به پیشرانه، پرواز یا بلند شدن از زمین نداشته است.
وضعیت پیچیده ایمنی و مسئولیت حقوقی؛ تحلیلگران صنعت خودرو سوالاتی را مطرح کردهاند درباره اینکه چگونه یک خودروی قانونی جادهای میتواند دارای قابلیت شناور شدن باشد، بدون اینکه با موانع ایمنی و قانونی جدی مواجه شود.
حقیقت این است که نسخه اسپیسایکس رودستر اساساً یک خودروی خیابانی نیست و شرایط غیرعادی آن به گونهای است که هرگز نمیتواند به عنوان یک خودروی معمولی ثبت شود. به عبارت دیگر، آنچه تسلا قرار است نمایش دهد، بیشتر یک نمایش فنی و تبلیغاتی است تا یک محصول واقعی برای بازار.
پیشبینی؛ آیا رودستر سرانجام به تولید میرسد؟
چشمها به تحولات ماه اوت دوخته شده است. با توجه به سابقه طولانی تعویقها، حتی منابع آگاه نیز با احتیاط درباره این رویداد صحبت میکنند. با این حال، چند عامل نشان میدهد که این بار شرایط متفاوت است:
۱. نمونه اولیه عملیاتی سامانه پیشرانه در آوریل ۲۰۲۶ به ماسک نشان داده شد و اگرچه آماده نبود، اما پیشرفت قابل توجهی داشته است.
۲. تأیید عمومی توسط فرانتس فون هولتسهاوزن (مدیر طراحی) و لارس موراوی (معاون مهندسی خودرو) نشان میدهد که پروژه در مراحل نهایی قرار دارد.
۳. جوّ روانی بازار و کاهش ۲۵ درصدی سهام تسلا، فشار مضاعفی بر مدیریت برای ارائه یک رویداد مثبت ایجاد کرده است.
پیشبینی جدید این است که اگر نمایش موفقیتآمیز باشد، احتمالاً شاهد آغاز پیشفروش نسخه استاندارد رودستر (بدون پیشرانه) در ماههای آینده خواهیم بود، هرچند تحویل آن احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ به طول خواهد انجامید.
سوالات متداول کاربران
۱. آیا تسلا واقعاً یک خودروی پرنده ساخته است؟
تسلا نسخهای از رودستر ساخته که با استفاده از پیشرانههای گاز سرد اسپیسایکس میتواند برای لحظاتی از زمین بلند شده و شناور شود. این یک «پرواز» کامل نیست، بلکه بیشتر یک شناور شدن کوتاهمدت است.
۲. این خودرو چه زمانی به بازار میآید؟
نسخه مجهز به پیشرانه اسپیسایکس هرگز به بازار نمیآید و صرفاً برای نمایش ساخته شده است. نسخه استاندارد رودستر (بدون پیشرانه) ممکن است در آینده به تولید برسد، اما تاریخ دقیقی اعلام نشده است.
۳. قیمت این خودرو چقدر است؟
نسخه اسپیسایکس رودستر احتمالاً بین صدها هزار تا چند میلیون دلار قیمت خواهد داشت. نسخه استاندارد آن حدود ۱۰۰ هزار دلار (۱۸ میلیارد و ۷۲۰ میلیون تومان) برآورد شده است.
۴. آیا میتوانم با این خودرو در خیابان رانندگی کنم؟
خیر. نسخه مجهز به پیشرانه اسپیسایکس به دلیل صدای مهیب و خطرات ایمنی، هرگز قابل ثبت و استفاده در جادههای عمومی نخواهد بود.
۵. نمایش این خودرو کجا برگزار میشود؟
نمایش در تأسیسات آزمایش موشکی اسپیسایکس در مکگرگور، تگزاس برگزار خواهد شد.
۶. آیا این خودرو واقعاً پرواز میکند یا فقط شناور میشود؟
بیشتر یک شناور شدن کوتاهمدت است تا پرواز واقعی. منابع تأکید کردهاند که این یک «خودروی پرنده» کامل نیست.
۷. چرا این پروژه ۹ سال طول کشید؟
به دلیل تغییرات مکرر در طراحی، افزایش اهداف توسط ایلان ماسک (از سریعترین خودروی جهان تا خودروی پرنده)، و چالشهای فنی در توسعه سامانه پیشرانه.
۸. آیا این خودرو به صورت انبوه تولید میشود؟
نسخه اسپیسایکس بسیار محدود و احتمالاً تنها چند دستگاه خواهد بود. نسخه استاندارد ممکن است تولید انبوه داشته باشد، اما هنوز تاریخ دقیقی اعلام نشده است.
۹. چه کسانی میتوانند این خودرو را بخرند؟
فقط مشتریان فوقویژه و وفادار تسلا که در برنامهای مشابه برنامه XX فراری شرکت کنند، امکان خرید نسخه اسپیسایکس را خواهند داشت.
۱۰. آیا این خودرو ایمن است؟
به دلیل صدای مهیب و ارتعاشات شدید پیشرانهها، تماشاگران باید در فاصله حداقل چندصد یاردی قرار گیرند و خودرو به صورت از راه دور کنترل میشود.
