پایان یک عصر در ChatGPT؛ OpenAI مدل‌های قدیمی را یکی‌یکی بازنشسته می‌کند و GPT-۵.۵ را جلو می‌کشد | جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵

در ChatGPT یک جابه‌جایی مهم رخ داده و حالا GPT-۵.۵ در مرکز توجه قرار گرفته است. OpenAI طی ماه‌های اخیر مدل‌های قدیمی‌تر را یکی‌یکی از دسترس روزمره خارج کرده و هم‌زمان مسیر تجربه کاربری را به سمت GPT-۵.۵ برده است. نتیجه این تغییر، هم برای کاربران عادی مهم است و هم برای کسانی که روی ادامه گفتگوهای قدیمی حساب کرده‌اند.

چه اتفاقی افتاده است؟

اگر تیترهای پربازدید شبکه‌های اجتماعی را دیده باشی، اصل خبر ساده است: OpenAI دارد نسل قدیمی مدل‌های ChatGPT را کنار می‌گذارد و تجربه پیش‌فرض را به سمت GPT-۵.۵ می‌برد. اما یک نکته مهم وجود دارد که باید دقیق گفته شود: GPT-۴ مدت‌ها قبل، در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، از ChatGPT بازنشسته شد و با GPT-۴o جایگزین شد. بعدتر هم خود GPT-۴o و چند مدل دیگر در ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ از ChatGPT خارج شدند، در حالی که در API همچنان باقی مانده‌اند.

این یعنی خبر درست‌تر، «پایان کامل GPT-۴» نیست؛ بلکه ادامه روند خروج مدل‌های قدیمی از ChatGPT و حرکت به سمت مدل‌های جدیدتر، از جمله GPT-۵.۵ است. در صفحه راهنمای فعلی ChatGPT هم آمده که همه کاربران به GPT-۵.۵ دسترسی دارند و در مدل‌پیکر، گزینه‌های Instant، Thinking و Pro دیده می‌شود.

چرا این خبر این‌قدر بازتاب پیدا کرد؟

دلیل اصلی بازتاب گسترده، فقط تغییر نام مدل‌ها نیست. برای بسیاری از کاربران، ChatGPT یعنی عادت روزانه، حافظه گفت‌وگو، سرعت پاسخ و حس آشنایی با یک مدل مشخص. وقتی یک مدل محبوب از دسترس خارج می‌شود، طبیعی است که بحث اعتماد، کیفیت پاسخ و تفاوت لحن بالا بگیرد. OpenAI هم در توضیحاتش تأکید کرده که این تغییرات برای هماهنگ‌کردن تجربه کاربر با مدل‌های جدیدتر و محبوب‌تر انجام شده است.

از طرف دیگر، استفاده از عبارت GPT-۵.۵ در کمک‌مرکز فعلی باعث شده خیلی‌ها این تغییر را یک «مرحله تازه» در ChatGPT ببینند؛ مرحله‌ای که در آن، مدل‌های سریع‌تر و مدل‌های عمیق‌تر به‌صورت جداگانه در اختیار کاربر قرار می‌گیرند. همین تفکیک باعث شده بحث در جامعه کاربران و شبکه‌های اجتماعی داغ‌تر شود.

GPT-۴ واقعاً چه زمانی کنار رفت؟

بر اساس یادداشت‌های رسمی OpenAI، GPT-۴ از ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ در ChatGPT بازنشسته شد و GPT-۴o جای آن را گرفت. در همان اطلاعیه تصریح شده بود که GPT-۴ همچنان در API باقی می‌ماند. این نکته برای کسانی که بین ChatGPT و API تفاوت قائل نیستند، بسیار مهم است.

بعد از آن، OpenAI یک قدم دیگر هم برداشت و اعلام کرد GPT-۴o، GPT-۴.۱، GPT-۴.۱ mini و o۴-mini از ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ از ChatGPT خارج می‌شوند. در همان سند رسمی آمده که این تغییرها روی ChatGPT اعمال می‌شود و API در آن مقطع تغییر نمی‌کند.

جدول وضعیت مدل‌ها در ChatGPT و API

چون این خبر ماهیت قیمتی ندارد، به‌جای جدول قیمت، جدول زیر وضعیت مدل‌ها را نشان می‌دهد تا تصویر دقیق‌تری از تغییرات داشته باشی.

این تغییر برای کاربران چه معنایی دارد؟

برای کاربر عادی، مهم‌ترین نتیجه این است که انتخاب‌های قدیمی‌تر کمتر می‌شوند و تجربه ChatGPT بیشتر حول مدل‌های جدیدتر می‌چرخد. اگر کسی به لحن، سرعت یا سبک پاسخ یک مدل قدیمی عادت کرده باشد، احتمال دارد تفاوت را در ادامه گفتگوها حس کند. OpenAI هم در راهنمای جدید توضیح داده که گفتگوهای قدیمی ممکن است به معادل‌های GPT-۵.۵ یا نسخه‌های نزدیک به آن منتقل شوند.

برای کاربران حرفه‌ای‌تر، پیام ماجرا این است که باید از این پس بیشتر به مدل‌پیکر، حالت Thinking و تفاوت بین Instant و Pro توجه کنند. در سند فعلی، GPT-۵.۵ Instant برای پاسخ‌های سریع، GPT-۵.۵ Thinking برای کارهای پیچیده‌تر و GPT-۵.۵ Pro برای سطح پژوهشی معرفی شده است.

آیا این یعنی ChatGPT ضعیف‌تر شده است؟

نه لزوماً. OpenAI در یادداشت‌های رسمی خود، این تغییر را به‌عنوان انتقال به مدل‌های تازه‌تر و قوی‌تر توضیح می‌دهد و در کنار آن می‌گوید که GPT-۴o و نسخه‌های جدیدتر، در بسیاری از ارزیابی‌ها بهتر از GPT-۴ عمل کرده‌اند. بنابراین از نگاه رسمی، هدف عقب‌گرد نیست؛ هدف، ساده‌تر و یکدست‌تر کردن تجربه است.

با این حال، از دید بخشی از کاربران، حذف یک مدل محبوب همیشه با حس از دست رفتن همراه است. به‌خصوص وقتی مدل قبلی برای گفت‌وگوهای خلاقانه، لحن صمیمی یا پاسخ‌های خاص دوست‌داشتنی بوده باشد. همین تضاد میان «پیشرفت فنی» و «عادت کاربری» معمولاً باعث داغ‌شدن خبرهای این‌چنینی می‌شود.

پیش‌بینی کوتاه‌مدت و میان‌مدت

در کوتاه‌مدت، احتمالاً بحث اصلی روی کیفیت GPT-۵.۵، تفاوت نسخه‌های Instant و Thinking، و این خواهد بود که کاربران قدیمی چطور با مدل‌های جدید کنار می‌آیند. هرچه تعداد بیشتری از کاربران به نسخه‌های جدید عادت کنند، حساسیت نسبت به نام مدل‌ها کمتر و تمرکز روی کیفیت خروجی بیشتر می‌شود. این مسیر با آنچه در اسناد فعلی دیده می‌شود، هم‌خوان است.

در میان‌مدت، احتمال دارد OpenAI باز هم مدل‌های قدیمی‌تر را از ChatGPT خارج کند و لایه‌بندی واضح‌تری بین نسخه‌های سریع، نسخه‌های عمیق و نسخه‌های حرفه‌ای بسازد. چون در سند رسمی فعلی، الگو دقیقاً همین است: خروج مدل‌های قدیمی از ChatGPT و انتقال کاربران به نسل‌های تازه‌تر، بدون اینکه لزوماً API در همان لحظه دستخوش تغییر شود.

سوالات پرتکرار

آیا GPT-۴ هنوز در ChatGPT فعال است؟

خیر. GPT-۴ طبق اطلاعیه رسمی در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ از ChatGPT بازنشسته شد و با GPT-۴o جایگزین شد.

آیا GPT-۴ هنوز در API وجود دارد؟

بله. OpenAI صراحتاً گفته GPT-۴ در API باقی می‌ماند.

آیا GPT-۴o هم از ChatGPT حذف شده است؟

بله. در ۱۳ فوریه ۲۰۲۶، GPT-۴o و چند مدل دیگر از ChatGPT خارج شدند، اما در API همچنان در دسترس‌اند.

GPT-۵.۵ برای چه کسانی در دسترس است؟

در کمک‌مرکز فعلی آمده که GPT-۵.۵ برای همه tierهای ChatGPT در دسترس است و کاربران پولی می‌توانند از مدل‌پیکر استفاده کنند.

جمع‌بندی

ChatGPT وارد مرحله تازه‌ای شده و OpenAI دارد مدل‌های قدیمی‌تر را از مسیر روزمره کاربران بیرون می‌برد. GPT-۴ مدت‌ها قبل بازنشسته شده، GPT-۴o و چند مدل دیگر هم از ChatGPT خارج شده‌اند، و حالا GPT-۵.۵ در مرکز تجربه کاربری قرار گرفته است. برای کاربر، معنای این تغییر ساده است: مدل‌های قدیمی کم‌کم عقب می‌روند و نسل جدید، جای آن‌ها را می‌گیرد.