اینترنت بین الملل ایران کی وصل میشود؟ | پس از ۶۴ روز خاموشی دیجیتال و ناامیدی از اینترنت پرو، پزشکیان چراغ سبز نشان داد؟ (اخبار فوری ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵)
پس از گذشت بیش از ۶۴ روز از قطعی گسترده اینترنت بینالملل، دادههای فنی از افزایش ۳ برابری ترافیک حکایت دارد، اما خبر خوش آن است که بهبودها هنوز عمدتا در سایه “اینترنت پرو” باقی مانده و مردم عادی همچنان در انتظار عبور از بحران به سر میبرند.
عذاب ۶۴ روزه؛ اینترنت بینالملل در لاک دفاعی قفل شد
هنوز ۶۴ روز از روزی میگذرد که ایران در یک اقدام بیسابقه، تقریبا به طور کامل از شاهراه اطلاعاتی جهان خارج شد. دادههای سامانه پایش جهانی «نتبلاکس» نشان میدهد که این خاموشی دیجیتال از مرز ۱۴۴۰ ساعت عبور کرده و ایران را در رتبهی یکی از طولانیترین دورههای قطعی اینترنت در جهان قرار داده است.
اما این خاموشی یکسان نیست! در حالی که موج عظیم ۸۵ میلیونی کاربران ایرانی از دسترسی به خدمات پایهای مانند واتساپ، اینستاگرام و حتی موتورهای جستجویی مثل گوگل محروم شدهاند، خبرهایی از راهاندازی یک شبکه موازی به گوش میرسد؛ شبکهای به نام «اینترنت پرو».
اینترنت پرو؛ امتیازی ویژه برای خواص یا راه نجات موقت؟
طبق مصوبه شورای عالی امنیت ملی، طرحی موسوم به «اینترنت پرو» یا «اینترنت پایدار» با هدف «حفظ ارتباط کسبوکارها در شرایط بحرانی» به اجرا درآمده است. در مرحله اول، این دسترسی عمدتا در اختیار صاحبان کارتهای بازرگانی، برخی دانشگاهها و دستگاههای مرتبط با تولید و صادرات قرار گرفته است تا از فلج شدن کامل اقتصاد جلوگیری شود.
با این حال، این طرح با واکنشهای تندی مواجه شده است. منتقدان به شدت به تبعیض دیجیتال و ایجاد «اینترنت طبقاتی» اعتراض دارند. حتی درون خود دولت نیز وحدت نظر وجود ندارد. مشاور وزیر ارتباطات در اظهاراتی صریح اعلام کرد: «اینترنت پرو مطلقا طرح وزارت ارتباطات نبوده است! » و تاکید کرد که در اجرای آن حتما «کجسلیقگی و تخلف» صورت گرفته و قوه قضائیه باید ورود کند.
خسارت نجومی؛ ۵ هزار میلیارد تومان در روز!
کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که هزینههای این خاموشی غیرقابل جبران است. به گفته جهانگیر آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت سازمان نصر تهران، هر روز قطعی اینترنت بینالملل بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان به کسبوکارهای دیجیتال و اقتصاد کشور ضربه میزند. با ۶۴ روز قطعی، خسارت تخمینی به عددی بین ۱۹۲ تا ۳۲۰ همت (هزار میلیارد تومان) رسیده است. این یعنی بخش قابل توجهی از سرمایه ملی در گردابی از بیعملی و انفصال از بازارهای جهانی نابود میشود.
پزشکیان چه میگوید؟ روایت ضدونقیض از طبقه بالای قدرت
در این میان، فضای سیاسی کشور نیز مملو از سیگنالهای ضدونقیض است. معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور در توییتر (X) نوشت که «رئیسجمهور با محدودیت دسترسی مردم به اینترنت بینالمللی قویا مخالف است». اما از سوی دیگر، الیاس حضرتی، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، شرط برقراری مجدد اینترنت را پایان یافتن «شرایط جنگی» اعلام کرده و گفته است: «حتما بعد از جنگ اینترنت وصل میشود».
این تناقضگویی نشان میدهد که تصمیمگیری در این حوزه فراتر از اختیارات دولت و در ید قدرت نهادهای امنیتی و شورای عالی امنیت ملی است.
چراغ سبز فنی؛ اتصال کاربران به ۱۰ درصد رسید
در آخرین ساعات منتهی به ۱۱ اردیبهشت، دادههای فنی رصدگرها تغییر قابل توجهی را نشان میدهد. بر اساس گزارشهای دریافتی، سطح دسترسی به اینترنت بینالمللی از مرز ۱۰ درصد ظرفیت عادی عبور کرده است که در مقایسه با آمار ۲ درصدی هفتههای گذشته، یک جهش نسبی محسوب میشود. همچنین گزارشاتی از بازگشت تدریجی دسترسی به گوگل و جیمیل برای گروهی از کاربران منتشر شده است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند این وضعیت شکننده، ناپایدار و بسیار دور از شرایط عادی است و نباید آن را به پای وصل شدن پایدار اینترنت عمومی گذاشت.
جمعبندی؛ بالاخره اینترنت کی وصل میشود؟
با توجه به تمامی اخبار، به نظر میرسد پاسخ دولت به سوال «اینترنت بینالملل ایران کی وصل میشود؟» کاملا گنگ و مشروط است. خط قرمز حاکمیت، «برقراری امنیت کامل و پایان تنشهای سیاسی/امنیتی» است و مردم در میانه این بحران، همچنان در بلاتکلیفی به سر میبرند.
امید واقعی برای اتصال مجدد، زمانی شکل میگیرد که اولا روند رو به رشد دادههای ترافیکی به بالای ۵۰ درصد ظرفیت عادی برسد و ثانیا نهادهای تصمیمگیرنده از «شرایط جنگی» عبور کرده و عادی شدن اوضاع را اعلام کنند. تا آن روز، مردم ایران همچنان چشم به آسمان اینترنت دوختهاند تا شاید طلوع آزادی اطلاعات را پس از ۶۴ روز غروب اجباری ببینند.
