اتصال اینترنت بین الملل ایران در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵؛ وعده وصل شدن یا تاریکترین خاموشی تاریخ؟ + آخرین اخبار
از ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) تا امروز، ایران تاریکترین و طولانیترین خاموشی اینترنت تاریخ خود را تجربه کرده است. با گذشت بیش از ۶۰ روز و تحمل ۱۴۴۰ ساعت قطعی کامل، هنوز هیچ چشمانداز مشخصی برای وصل شدن اینترنت بینالملل وجود ندارد. در این گزارش جامع، آخرین اخبار، آمارها، اظهارات مسئولان و سناریوهای محتمل برای پایان این کابوس دیجیتال را بررسی میکنیم.
پایان خاموشی در هاله ای از ابهام
۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ در حالی رقم خورد که خیابانهای دیجیتال ایران بیش از هر زمان دیگری خاموش و سرد است. قطعی اینترنت بینالملل که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (مصادف با ۹ اسفند ۱۴۰۴) با تشدید درگیریهای منطقهای به یک قطعی کامل و سراسری تبدیل شد، حالا وارد شصتویکمین روز خود شده است. سازمان رصد اینترنت «نت بلاکس» (NetBlocks) تأیید کرده که سطح دسترسی به شبکههای جهانی در ایران در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، تنها ۲ درصد از میزان معمول است. این آمار به این معناست که از هر صد کاربر ایرانی، تنها دو نفر توانستهاند از طریق سرویسهای اختصاصی مانند اینترنت پرو (Internet-e-Pro) یا خطوط سفید به شبکههای اجتماعی خارجی و وبسایتهای جهانی دسترسی داشته باشند.
اما سؤال اصلی اینجاست: اینترنت بین الملل کی وصل میشود؟ آیا وعدههای مقامات دولتی مبنی بر اتصال پس از «عادیشدن شرایط» عملی خواهد شد؟ یا ایران در آستانه ثبت رکوردی تلختر در تاریخ انسداد اینترنت در جهان قرار دارد؟ در ادامه، با استناد به جدیدترین گزارشهای رسمی و تحلیلها، به این پرسشها پاسخ میدهیم.
ورود به سومین ماه خاموشی؛ عبور از مرز ۱۴۰۰ ساعت
بر اساس دادههای منتشرشده توسط «نت بلاکس» در صبح روز ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، قطعی اینترنت بینالملل در ایران از مرز ۱۴۴۰ ساعت عبور کرده است. این رقم به این معناست که به طور میانگین، کاربران عادی ایرانی بیش از دو ماه کامل از ارتباط با اقتصاد دیجیتال جهانی، پلتفرمهای آموزشی بینالمللی و شبکههای ارتباطی فرامرزی محروم بودهاند.
این خاموشی که ابتدا در ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) به صورت منطقهای و لایهبندی شده آغاز شد، با وقوع حملات گسترده به زیرساختهای کشور و تشدید تنشهای نظامی در منطقه، به یک قطعی فیزیکی و قانونی تمامعیار تبدیل گردید.
کارشناسان فنی معتقدند در این مدت، تنها زیرساختهای اضطراری و خطوط مخصوص «لیست سفید» (Whitelist) که عمدتاً در اختیار برخی اصناف خاص، نمایندگان مجلس، وابستگان دولتی و روزنامهنگاران معدود قرار گرفته، فعال بوده است. این موضوع به وجود آمده که برخی از مدافعان اصلیِ انسداد اینترنت، خود از سیمکارتهای سفید و اینترنتهای بدون محدودیت (اصطلاحاً پرو) استفاده میکنند.
افزایش اعتراضات نسبت به وضعیت اینترنت
همزمان با تداوم قطعی، اعتراضات صنفی و مردمی نیز شکل جدیتری به خود گرفته است. جبهه اصلاحات ایران در بیانیهای با اشاره به «تبدیل شدن اینترنت از حق عمومی به امتیازی قابل معامله»، نسبت به بازار سیاه شکل گرفته در اطراف فروش «سیمکارت پرو» هشدار داده و خواستار برخورد با پدیده «اینترنت طبقاتی» شده است. همچنین انجمن صنفی روزنامهنگاران و برخی تشکلهای دانشجویی با صدور بیانیههایی، تداوم خاموشی را نقض آشکار حقوق شهروندی و مانعی برای دسترسی به آزادی اطلاعات توصیف کردهاند.
خسارت نجومی ۳۰۰ همتی به اقتصاد دیجیتال
در حالی که دولت بر دلایل امنیتی برای حفظ وضعیت موجود تأکید میکند، زنگ هشدار اقتصاد دیجیتال کشور با صدای بلندی به صدا درآمده است.
«جهانگیر آقازاده»، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال دادههای سازمان نصر تهران، در جدیدترین اظهارات خود اعلام کرده است که خسارت این خاموشی تا ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ به رقمی بین ۱۸۰ تا ۳۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. وی تأکید کرد که اینترنت پرو با مصوبه شورای عالی امنیت ملی صرفاً راهی موقت برای دسترسیهای ضروری به اینترنت جهانی است و به هیچ وجه نمیتواند جایگزین دسترسی آزاد عمومی شود.
محاسبات دقیقتر نشان میدهد که قطعی اینترنت به طور میانگین روزانه بین ۳ تا ۵ هزار میلیارد تومان خسارت به کسبوکارهای آنلاین، فریلنسرهای بینالمللی، استارتاپها و حوزه لجستیک و پستی وارد میکند.
پاسخ دولت؛ اینترنت پرو و وعده «بازگشت پس از جنگ»
واکنش سخنگوی دولت
در روزهای اخیر، «فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت، در نشستهای خبری متعددی به موضوع قطعی اینترنت واکنش نشان داده و تلاش کرده است با تکیه بر مفهوم «بحران جنگی»، فشار افکار عمومی را مدیریت کند. مهاجرانی در جمع خبرنگاران گفت: «دولت بههیچوجه با بیعدالتی ارتباطی موافق نیست، اما اینترنت “پرو” بر اساس مصوبه شورای عالی امنیت ملی و برای حفظ ارتباط کسبوکارها در شرایط بحرانی تصویب شده است.»
محور اصلی صحبتهای سخنگوی دولت در پاسخ به سؤال «کی وصل میشه؟»، به عبارت «پس از اتمام شرایط بحران» خلاصه میشود. وی تأکید کرد: «هنگامی که دستگاههای مربوطه وضعیت را عادی اعلام کنند، وضعیت اینترنت نیز تغییر خواهد کرد.» با این حال، سخنگوی دولت از ارائه هرگونه جدول زمانی مشخص یا توصیف شاخصهای «عادیشدن» خودداری کرده است.
موضع وزارت ارتباطات
از سوی دیگر، «سید ستار هاشمی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در یادداشتی اینترنتی با اشاره به «واقعیتهای پیچیده» تصمیمگیری در زمان جنگ، موضعی عملگرایانه اتخاذ کرده است. وی ضمن اذعان به وابستگی اقتصاد کشور به اینترنت آزاد، خاطرنشان کرد که «انزوای دیجیتال صرفاً به معنای کاهش دسترسی نیست؛ بلکه مستقیماً بر پیکره اقتصاد دیجیتال و تابآوری کسبوکارها اثر میگذارد».
هاشمی همچنین از «تلاش شبانهروزی وزارت متبوعش برای بازگرداندن اینترنت عادلانه و باکیفیت برای آحاد مردم» خبر داده است.
اظهارات رئیس شورای اطلاعرسانی دولت
در اظهارنظری جنجالیتر، «الیاس حضرتی»، رئیس شورای اطلاعرسانی دولت، در پاسخ به خبرنگاران درباره وضعیت اینترنت، لحنی غیراعتراضی اتخاذ کرد و گفت: «جنگ همیشه شرایط و محدودیتهای خاصی دارد. شما مردم و خبرنگاران هم کمی دندان روی جگر بگذارید و صبر کنید. حتماً بعد از جنگ، اینترنت وصل میشود.» این اظهارات به موج جدیدی از انتقادات در شبکههای اجتماعی دامن زد.
سه سناریوی محتمل برای زمان وصل شدن اینترنت بین الملل
تحلیلگران حوزه ارتباطات و فعالان صنفی با توجه به الگوهای مشابه قطعی در سایر کشورها (مانند میانمار و سودان) و مختصات داخلی ایران، سه سناریوی اصلی را برای آینده اینترنت کشور ترسیم کردهاند:
۱. سناریوی خوشبینانه (اتصال تدریجی طی یک ماه آینده):
در این سناریو، با کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی و حصول آتشبس، شورای عالی امنیت ملی مجوز بازگشایی تدریجی اینترنت بینالملل را صادر میکند. در این حالت، طی بازه ۲ تا ۶ هفتهای، اولویت به بخشهای اقتصادی و آموزشی داده میشود.
۲. سناریوی واقعبینانه (ادامه وضعیت فعلی تا اواخر تابستان ۱۴۰۵):
در این حالت که بر اساس اظهارات مقامات سیاسی، محتملترین گزینه به نظر میرسد، تا زمانی که تهدیدات امنیتی از سوی قدرتهای فرامنطقهای پابرجا باشد، وضعیت اینترنت دسترسی (یعنی قطع بودن برای عموم و برقراری محدود برای گروههای خاص) ادامه خواهد یافت. در این حالت، خبری از وصل شدن اینترنت عادی نخواهد بود.
۳. سناریوی بدبینانه (طولانیترین قطعی ثبت شده تاریخ):
در صورت وقوع حملات سایبری گسترده به زیرساختهای گیتوی (Gateway) ایران یا متلاشی شدن کامل امنیت فیزیکی دیتاسنترها، فرآیند بازسازی شبکه ممکن است ماهها طول بکشد. هرچند کارشناسان احتمال این سناریو را بسیار ضعیف ارزیابی میکنند.
جزئیات اینترنت پرو و نارضایتی از اینترنت طبقاتی
طرح «اینترنت پرو» که به نوعی «کوپن اینترنتی» جنگ تلقی میشود، با وجود وعدههای اولیه مبنی بر حل مشکل دسترسی، با انتقادات گستردهای روبهرو شده است.
مشاور وزیر ارتباطات اخیراً در واکنش به نارضایتیها اعلام کرد: «اینترنت پرو طرح دولت نبوده است! برخی از اپراتورها برای خدماتدهی به برخی کسبوکارها در این طرح مشارکت داشتند، اما این طرح متعلق به وزارت ارتباطات نیست و ما مطلقاً اینترنت طبقاتی را قبول نداریم.»
با این حال، گزارشهای میدانی خبرپو حکایت از تشکیل بازار سیاه برای این سیمکارتهای پرو دارد و شاهد آنیم که برخی افراد سودجو اقدام به فروش سیمکارتهای «دسترسی آزاد» به قیمتهای کلان در بازار سیاه کردهاند.
تکنولوژی کثیف: حمله به دغدغه های معیشتی
با گذشت بیش از دو ماه از قطعی اینترنت، دایره شکنندهترین قشر جامعه نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. اخبار منتشرشده در تاریخ ۹ اردیبهشت حاکی از آن است که قطعی اینترنت و نبود دسترسی به سامانههای نظارت از راه دور و مشاورههای آنلاین، وضعیت بیماران دیابتی و صعبالعلاج را به شدت بحرانی کرده است.
جمعبندی: آیا امروز اینترنت وصل میشود؟
طبق تحلیلهای فنی و از همه مهمتر تأکید مکرر مقامات سیاسی بر نبود امنیت کامل در میدان جنگ، در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ هیچ تغییر بنیادینی در وضعیت اینترنت بینالملل رخ نداده است.
بنا بر دادههای نت بلاکس، ایران همچنان در وضعیت قرمز (Red) به سر میبرد و دسترسی عموم مردم به پلتفرمهای بینالمللی از جمله واتساپ، اینستاگرام، تلگرام، گوگل و یوتیوب تقریباً غیرممکن است، مگر از طریق ابزارهای خاص تحریمیاب یا پروکسیهای اختصاصی که خود اغلب توسط فیلترشکنها و DNSهای داخلی دچار اختلالات شدید میشوند.
پیشبینی نهایی این است که تا اطلاع ثانوی و تا زمانی که دستگاههای امنیتی، «تمامیت ارضی کشور را از گزند حملات خارجی مصون» تشخیص ندهند، نه تنها خبری از وصل شدن اینترنت نیست، بلکه احتمال بازتعریف محدودیتهای جدید در بستر شبکه ملی اطلاعات نیز وجود دارد.
راهکارهای جایگزین
کاربران و کسبوکارها در ماههای اخیر ناچار به استفاده از روشهای جایگزین شدهاند. اینترنت ماهوارهای استارلینک، شبکههای داخلی متصل به کانالهای اختصاصی و سرورهای مجازی خارجی از جمله روشهایی هستند که برخی کاربران حرفهای و شرکتها برای دور زدن این خاموشی از آنها استفاده میکنند.
برای فعالسازی اینترنت پرو (در صورت مشمول شدن) دو راه وجود دارد: نخست اینکه کاربر در لیست اصناف دارای مجوز از وزارت ارتباطات باشد، یا اینکه از طریق اپراتورهای اعلامشده برای استفاده اختصاصی اقدام کند.
واقعیت تلخ امروز نُه اردیبهشت ۱۴۰۵ این است که ایران همچنان در رتبه اول جهان از نظر طولانیترین و خاموشی متمرکز اینترنتی یک کشور در زمان صلح (و نه در زمان نبرد تمامعیار تمام زیرساختهای The Shutdown) قرار دارد. خبری از پایان قطعی نیست مگر در سایه حصول توافقات سیاسی در پشت پرده یا تثبیت امنیت شبکهای کشور.
تا آن زمان، باید با این واقعیت کنار آمد که «بعد از جنگ» و اعلام نهادهای ذیربط، امیدی برای بازگشت به روزهای عادی اینترنت وجود دارد؛ اما نه در امروزی که گذشت.
با ما همراه باشید تا به محض انتشار هر خبر موثق درباره زمان اتصال اینترنت، شما را در جریان بگذاریم
