نشریه اکونومیست در مقالهای به قلم علی امیری، سرمایهگذار ایرانی، نسبت به رویکرد ایران در قبال تنگه هرمز هشدار داده است. امیری تأکید میکند که اصرار بر کنترل راهبردی این آبراه حیاتی از طریق عوارض یا محدودیتسازی، در کوتاهمدت سودآور به نظر میرسد اما در بلندمدت “خودشکن” بوده و ارزش راهبردی آن را از بین میبرد. وی پیشنهاد میکند ایران به جای بازدارندگی صرف، بر “جذابیت اقتصادی” تمرکز کند تا ثبات و عاملیت خود را در برابر فشارهای بینالمللی حفظ نماید.
نشریه معتبر اکونومیست در تازهترین شماره خود، مقالهای تحلیلی از «علی امیری»، صنعتگر و سرمایهگذار ایرانی، منتشر کرده است که نگاهی نو به راهبردهای ایران در قبال تنگه هرمز و فشارهای بینالمللی دارد. امیری در این مقاله هشدار میدهد که اصرار بر کنترل راهبردی تنگه هرمز از طریق وضع عوارض یا ایجاد محدودیت، هرچند ممکن است در کوتاهمدت منافع مالی زودگذری به همراه داشته باشد، اما در بلندمدت «خودشکن» عمل کرده و ارزش استراتژیک این آبراه حیاتی را به طور کامل از بین خواهد برد. وی راهکار جایگزین را حرکت ایران به سمت «جذابیت اقتصادی» به جای تکیه صرف بر بازدارندگی میداند.
فراتر از پیروزی متعارف: عاملیت و سازگاری ایران در بحبوحه تحریمها
امیری در تحلیل خود که برای اکونومیست نگاشته، تأکید میکند که رویکرد پیشنهادی به معنای پیروزی به معنای متعارف و نادیده گرفتن هزینههای سنگینی که بر کشور و مردم ایران تحمیل شده، نیست. بلکه این رویکرد، توانایی ایران را در جذب شوکهای اقتصادی و حفظ عاملیت خود در برابر فشارهای شدید بینالمللی افزایش میدهد. نویسنده یادآور میشود که ایران، با توجه به موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود به عنوان پل ارتباطی میان آسیای مرکزی، خلیج فارس و کریدورهای تجاری بزرگ، به سختی قابل انزوا کردن است. همچنین، ژرفای نهادی آن که طی دههها تحت تحریم شکل گرفته، سیستمی توانمند برای سازگاری و تابآوری پدید آورده است.
مذاکرات هستهای و منطقهای: دو دیدگاه متفاوت
مقاله اکونومیست به شکاف میان خواستههای طرفین در مذاکرات اشاره دارد. آمریکا مجموعهای از مطالبات شامل محدودیتهای هستهای و موشکی و کاهش تنشهای منطقهای را مطرح کرده که به رفع پلکانی تحریمها گره خورده است. در مقابل، ایران چارچوب خود را با تأکید بر رفع کامل تحریمها، ارائه تضمینهای امنیتی و به رسمیت شناختن حقوق حاکمیتی خود، از جمله نقش آن در حفاظت از آبراههای منطقه، ارائه داده است. امیری پیشنهاد میکند که نیازی نیست همه مسائل به صورت فوری حل و فصل شوند؛ موضوعات حساستر مانند پارامترهای موشکهای دوربرد یا ساختار بلندمدت برنامه هستهای میتوانند ابتدا تثبیت و سپس در مراحل بعدی با جزئیات بیشتر مورد مذاکره قرار گیرند، رویهای که در توافقات پیچیده بینالمللی سابقه دارد.
عادیسازی اقتصادی: ابزاری برای تثبیت، نه یک امتیاز
یکی از ارکان اصلی تحلیل امیری، اولویت دادن به بازگشت روابط اقتصادی عادی است. توانایی ایران برای صادرات گسترده نفت، اتصال مجدد به نظام بانکی بینالمللی و جذب سرمایهگذاری در بخشهای کلیدی مانند پتروشیمی، حملونقل و تولید، میتواند تأثیرات فوری و مثبتی بر اقتصاد کشور داشته باشد و پایبندی به توافقات را تقویت کند. امیری معتقد است عادیسازی اقتصادی نه یک امتیاز دادن، بلکه ابزاری برای تثبیت وضعیت است. جریان یافتن سرمایه مستلزم ثبات، اعتماد به باز ماندن مسیرهای تجاری، احترام به توافقات و مهار ریسکهای ژئوپلیتیک است.
“پنی هوشمندانه، دلار احمقانه”: تفسیر ضربالمثل مالی در مورد تنگه هرمز
امیری در بخش دیگری از مقاله، با اشاره به ضربالمثل مالی «پنی هوشمندانه، دلار احمقانه» (Penny wise, pound foolish)، این مفهوم را به وضعیت ایران و تنگه هرمز تعمیم میدهد. وی تنگه هرمز را نه تنها اهرمی برای نفوذ ژئوپلیتیک، بلکه یکی از حیاتیترین شریانهای تأمین انرژی جهانی توصیف میکند. وسوسه کسب سود کوتاهمدت از طریق عوارض یا محدودیتها، در نهایت به ضرر ایران تمام خواهد شد، زیرا باعث تسریع تلاشها برای یافتن مسیرهای جایگزین و فرسایش ارزش استراتژیک بلندمدت تنگه میشود. در مقابل، تضمین عبور و مرور آزاد و امن، ایران را به عنوان حافظ ثبات در منطقه و بازارهای جهانی معرفی کرده و پیام اعتماد را ارسال میکند، نه اجبار.
دو مسیر پیش روی ایران: بازیگر غیرقابل پیشبینی یا مرکز ثبات اقتصادی؟
تحلیل اکونومیست نشان میدهد که ایران در دوراهی مهمی قرار دارد. اگر ایران به عنوان یک بازیگر قدرتمند اما غیرقابل پیشبینی تلقی شود، همسایگانش به دنبال راههای دیگری برای تأمین امنیت و همراستایی خواهند بود. اما اگر ایران به عنوان یک مرکز ثبات و سازندگی اقتصادی دیده شود، همین همسایگان به سمت یکپارچگی اقتصادی با آن جذب خواهند شد. این یکپارچگی از طریق همکاری در حوزه انرژی، شبکههای حملونقل، پروژههای مشترک صنعتی و پیوندهای مالی میتواند رشد اقتصادی را در سراسر منطقه تقویت کند.
نکته مالی منحصربهفرد: داراییهای مسدود شده ایران
در پایان مقاله، امیری به یک ویژگی مالی منحصربهفرد ایران اشاره میکند: نداشتن بدهی خارجی. روایت خارج از کشور از داراییهای مسدود شده ایران سخن میگوید که بخش قابل توجهی از آنها به دلیل تحریمها غیرقابل دسترس هستند. این داراییها، به ویژه ذخایر عظیم نفت، پشتوانه محکمی برای هرگونه بدهی احتمالی در آینده هستند. این نکته، تأکید مجددی بر این دیدگاه است که پافشاری بر کنترل تنگه هرمز، مصداق «پنی هوشمندانه، دلار احمقانه» است؛ یعنی نفع کوچک و زودگذر، به بهای از دست دادن منفعت عظیم و پایدار در بلندمدت.
